Thẩm tra dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi): Bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng; tăng cường phân cấp phân quyền
Trình bày Tờ trình dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Dân tộc, Tôn giáo Nguyễn Hải Trung khẳng định, việc sửa đổi luật nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng phù hợp với quy định của Hiến pháp năm 2013, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh mới.
Nội dung sửa đổi tập trung vào các vấn đề cốt lõi như bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của công dân; hoàn thiện quy định về tổ chức và hoạt động tôn giáo; xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có liên quan. Theo đó, Chính phủ đề xuất bốn nhóm chính sách lớn, gồm: quản lý hoạt động tôn giáo trên không gian mạng; đẩy mạnh phân quyền, phân cấp; hoàn thiện các biện pháp quản lý nhà nước; và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực này.
Đáng chú ý, dự thảo luật cũng đã rà soát, cắt giảm và đơn giản hóa nhiều thủ tục hành chính, với 47/113 thủ tục được đề xuất cắt giảm hoặc bãi bỏ. Đồng thời, dự thảo cũng tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp xã, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tại cơ sở.
Báo cáo Thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi luật, đồng thời đánh giá dự thảo đã thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng về công tác tôn giáo, phát huy giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp và huy động nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội.
Tuy nhiên, Ủy ban cũng đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng dự thảo luật, nhằm tránh chồng chéo với các luật có liên quan, đồng thời bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Đặc biệt, đối với hoạt động tôn giáo trên không gian mạng, cần làm rõ các khái niệm, quy định cụ thể trách nhiệm của các chủ thể, đồng thời tránh trùng lặp với các quy định đã có trong pháp luật hiện hành. Về phân quyền, phân cấp, cơ quan thẩm tra đề nghị việc giao thẩm quyền cần phù hợp với năng lực thực tế của chính quyền địa phương, nhất là cấp xã.
Thẩm tra dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng: Đơn giản hóa thủ tục hành chính, gắn với mô hình chính quyền địa phương hai cấp
Theo Thứ trưởng Bộ Nội vụ Cao Huy, dự thảo tập trung hoàn thiện các quy định về phân cấp, phân quyền theo hướng tăng thẩm quyền cho các cấp, đặc biệt là cấp cơ sở, song không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính và không quy định mới về tổ chức bộ máy. Nhiều nội dung được rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa nhằm tạo thuận lợi trong quá trình triển khai thực hiện.
Dự thảo cũng bổ sung thẩm quyền tặng khen đối với một số cơ quan, đơn vị có tư cách pháp nhân thuộc các bộ, ban, ngành nhằm bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống khen thưởng. Về nguyên tắc, dự thảo quy định rõ không khen thưởng nhiều lần cho cùng một thành tích; đối với thành tích đột xuất hoặc chuyên đề, chỉ thực hiện khen thưởng một lần bằng hình thức phù hợp. Đồng thời, công tác khen thưởng được định hướng chú trọng hơn tới các đối tượng trực tiếp lao động, sản xuất, kinh doanh; các địa bàn khó khăn như biên giới, hải đảo; cũng như các cá nhân, tập thể có thành tích nổi bật trong đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Đáng chú ý, các nội dung về bình đẳng giới đã được tiếp thu và luật hóa, bảo đảm nguyên tắc không phân biệt đối xử; đồng thời có chính sách ưu tiên phù hợp đối với nữ trong một số trường hợp. Dự thảo cũng đặt ra yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu về thi đua, khen thưởng trên phạm vi toàn quốc nhằm nâng cao tính minh bạch, kịp thời và hiệu quả quản lý.
Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi luật, đồng thời đánh giá dự thảo đã bám sát các yêu cầu thực tiễn và định hướng đổi mới công tác thi đua, khen thưởng. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm tiến độ hoàn thiện hồ sơ theo quy định, cũng như làm rõ một số nội dung liên quan đến phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, đặc biệt là đối với các hội quần chúng được Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ.
Đối với nội dung phân cấp, phân quyền, Ủy ban cơ bản thống nhất nhưng đề nghị cân nhắc bổ sung thẩm quyền tặng khen cho các cơ quan, đơn vị có tư cách pháp nhân nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong hệ thống. Về nguyên tắc và hình thức khen thưởng, cơ quan thẩm tra nhất trí với việc bổ sung các hình thức khen thưởng đối với thành tích trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; đồng thời đề nghị giao Chính phủ quy định cụ thể đối với khen thưởng thành tích đột xuất, chuyên đề để bảo đảm tính linh hoạt.
Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục nghiên cứu, phân định rõ các tiêu chí mang tính ổn định, lâu dài để quy định trực tiếp trong luật nhằm bảo đảm tính thống nhất và minh bạch trong áp dụng. Đối với các tiêu chí có khả năng biến động, cần điều chỉnh linh hoạt theo thực tiễn, nên giao Chính phủ quy định chi tiết tại các văn bản dưới luật để thuận lợi trong tổ chức thực hiện. Việc phân định hợp lý giữa quy định trong luật và văn bản hướng dẫn sẽ góp phần nâng cao tính khả thi, đồng thời bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật.
Thẩm tra dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam: Tập trung khơi thông nguồn lực và thúc đẩy công nghiệp sáng tạo
Trình bày Tờ trình dự thảo Nghị quyết, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh, dự thảo Nghị quyết tập trung vào việc xây dựng các cơ chế, chính sách thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp văn hóa theo hướng hiện đại. Trong đó, đề xuất hình thành các cụm công nghiệp sáng tạo, thu hút nguồn lực đầu tư vào hạ tầng số và các giải pháp công nghệ cao trong các lĩnh vực như điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật và trò chơi điện tử trên môi trường mạng. Đồng thời, dự thảo cũng đặt ra các chính sách hỗ trợ phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam gắn với truyền thông sức khỏe.
Một số chính sách tài chính đáng chú ý được đề xuất như ưu đãi về thuế, phí, lệ phí đối với các hoạt động văn hóa; áp dụng mức thuế giá trị gia tăng 5% đối với một số sản phẩm, dịch vụ văn hóa; đồng thời miễn thuế nhập khẩu đối với các tác phẩm nghệ thuật có giá trị cao, cổ vật, di sản văn hóa Việt Nam ở nước ngoài được đưa về nước. Dự thảo cũng đề xuất bố trí quỹ đất cho các công trình văn hóa, thể thao, thiết chế giải trí; cùng với cơ chế đãi ngộ đặc thù nhằm thu hút, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực văn hóa.
Đáng chú ý, cơ quan soạn thảo đề xuất đổi mới phương thức đầu tư từ cơ chế “đặt hàng” sang “khoán chi” dựa trên kết quả đầu ra, nhằm tạo động lực sáng tạo và tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn. Đồng thời, dự kiến bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho lĩnh vực văn hóa và tăng dần theo yêu cầu phát triển.
Báo cáo thẩm tra sơ bộ của Ủy ban cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành Nghị quyết, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu các chính sách phải thực sự mang tính đặc thù, có khả năng tháo gỡ các điểm nghẽn về nguồn lực mà không trùng lặp với các quy định hiện hành.
Về nội dung cụ thể, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục làm rõ khái niệm công nghiệp sáng tạo để bảo đảm thống nhất trong áp dụng; đồng thời nghiên cứu chính sách ưu đãi vượt trội về đất đai, mặt bằng cho các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa. Đối với tài sản công, cần xem xét cơ chế khai thác hiệu quả các trụ sở dư thừa để phục vụ phát triển thiết chế văn hóa, thể thao tại cơ sở.
Ngoài ra, Ủy ban cũng đề nghị rà soát kỹ đối tượng thụ hưởng chính sách đối với nghệ sĩ, bảo đảm tập trung nguồn lực cho những cá nhân thực sự có tài năng; đồng thời hoàn thiện cơ chế khoán chi, đặt hàng gắn với tiêu chí đánh giá cụ thể. Đặc biệt, cần nghiên cứu bổ sung khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát, để tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia phát triển các sản phẩm văn hóa ứng dụng công nghệ cao, phù hợp với xu hướng phát triển công nghiệp văn hóa hiện đại.
Tiếp thu ý kiến góp ý từ các thành viên của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Thứ trưởng Thường trực Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh ghi nhận sâu sắc sự ủng hộ cũng như những ý kiến xác đáng của các đại biểu. Thứ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cũng chia sẻ, lĩnh vực văn hóa có phạm vi rất rộng, đang đối mặt với nhiều khó khăn về cơ chế, thể chế cũng như những thách thức trong đời sống của đội ngũ nghệ sĩ. Do đó, việc xây dựng Nghị quyết cần tập trung vào các vấn đề trọng tâm, có khả năng tạo chuyển biến rõ nét sau khi ban hành, tránh dàn trải, chung chung. Cơ quan soạn thảo đang tiếp tục hoàn thiện đánh giá tác động chính sách trên cơ sở khoa học và thực tiễn; đồng thời định hướng xây dựng cơ chế huy động nguồn lực xã hội, kết hợp hiệu quả giữa nguồn lực công và tư cho phát triển văn hóa. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu, vận dụng các cơ chế đặc thù đã được áp dụng trong một số lĩnh vực và địa phương cũng được xem là hướng đi quan trọng nhằm cụ thể hóa chính sách.
Ghi nhận những nỗ lực của cơ quan soạn thảo khi đã hoàn thiện dự thảo Nghị quyết theo đúng tiến độ được giao, tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh yêu cầu cấp bách trong việc tiếp tục hoàn thiện hồ sơ và báo cáo dự án. Theo đó, tiến độ hiện nay rất gấp, đòi hỏi các cơ quan liên quan phải khẩn trương hoàn thiện nội dung ngay sau phiên họp để kịp trình theo chương trình của Quốc hội. Theo Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Đăc Vinh, dự thảo Nghị quyết cần xác định rõ các nhóm chính sách, tập trung giải quyết các vấn đề cụ thể, tránh dàn trải. Đặc biệt, đối với lĩnh vực nghệ thuật truyền thống, cần có chính sách đủ mạnh để duy trì và phát triển đội ngũ nghệ sĩ, thay vì chỉ dừng ở các giải pháp chung như “xã hội hóa”. Các chính sách cần hướng tới mục tiêu cụ thể, có khả năng tạo chuyển biến rõ rệt trong trung hạn.
Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ chế cần chú trọng tạo động lực thực tiễn, trước hết là giữ được nguồn nhân lực chất lượng trong lĩnh vực văn hóa, đồng thời có một số chính sách mang tính “kích hoạt” để sớm tạo ra sản phẩm cụ thể. Đối với các dự án, công trình lớn, cần nghiên cứu áp dụng cơ chế đặc thù nhằm rút ngắn thủ tục, tránh kéo dài nhiều năm. Việc thể chế hóa các mô hình đã được thực tiễn kiểm chứng, nhất là tại một số địa phương, được xem là giải pháp quan trọng để tạo cơ sở pháp lý và nâng cao tính khả thi khi triển khai./.
