Đột phá thể chế để đưa văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội

Khơi thông nguồn lực, tạo đột phá phát triển văn hóa

Bảo tồn tinh hoa văn hóa dân tộc cần quan tâm đầu tư vào con người​

Đề xuất nghỉ lễ Ngày Văn hóa Việt Nam để kích cầu tiêu dùng

Cho ý kiến về đề xuất Ngày Văn hoá Việt Nam, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà – Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội bày tỏ đồng tình với đề xuất ấn định ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam và cho phép người lao động được nghỉ làm việc hưởng nguyên lương theo Điều 2. Theo đại biểu, đây là một quyết sách mang tính biểu tượng quốc gia mạnh mẽ, tạo ra "điểm rơi" lý tưởng để kích cầu tiêu dùng văn hóa và thúc đẩy du lịch nội địa qua việc miễn, giảm phí tham quan tại các cơ sở văn hóa công lập. Tuy nhiên, đại biểu cũng kiến nghị nên mở rộng cơ chế khuyến khích các cơ sở văn hóa tư nhân cùng tham gia chiến dịch giảm giá, tạo thành một ngày hội kích cầu công nghiệp văn hóa trên toàn quốc.

Thể chế hóa chính sách đãi ngộ, bảo vệ nhân tài nghệ thuật

Nhấn mạnh vào đặc thù của lao động nghệ thuật với quá trình rèn luyện khắc nghiệt và tuổi nghề ngắn ngủi, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà ủng hộ các quy định mang tính nhân văn sâu sắc tại Điều 7 của dự thảo.

Một là quy định tuyển dụng đặc cách, dự thảo quy định cho phép các đơn vị sự nghiệp công lập tuyển dụng không qua thi tuyển đối với các nghệ sĩ tài năng và học sinh đạt giải thưởng quốc tế.

Hai là chế độ phụ cấp cao, đề xuất mức phụ cấp ưu đãi nghề từ 40% đến 60% lương dành cho nghệ sĩ biểu diễn truyền thống, cổ điển, xiếc và những người làm việc tại vùng sâu, vùng xa.

Ba là hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, nhà nước hỗ trợ kinh phí đào tạo lại cho nghệ sĩ các ngành đặc thù khi họ hết tuổi nghề.

Tuy nhiên, về nội dung này, đại biểu đề nghị, cần đa dạng hóa tiêu chí công nhận tài năng, không nên chỉ bó hẹp ở huy chương hay giải thưởng khu vực quốc tế. Những nghệ nhân dân gian có đóng góp to lớn trong việc truyền dạy di sản, dù không tham gia thi đấu để lấy huy chương hay giải thưởng. Do đó, họ cũng cần được áp dụng cơ chế đặc thù này.

Đột phá tư duy tài chính: Quỹ đầu tư mạo hiểm cho văn hóa

Tiếp tục phân tích sâu hơn về các nội dung của dự thảo Nghị quyết, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà nhấn mạnh, dự thảo đã đưa ra điểm đột phá về tư duy, cơ chế tài chính, nguồn lực đầu tư cho văn hoá, cam kết 2% ngân sách và mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm (Điều 3 và Điều 11). Theo đại biểu, dự thảo đã quy định nền tảng tài chính vô cùng vững chắc khi yêu cầu Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước và tăng dần theo yêu cầu phát triển kinh tế.

Đặc biệt, đề cập đến việc thí điểm thành lập quỹ văn hoá nghệ thuật theo mô hình hợp tác công – tư được định vị là Quỹ đầu tư mạo hiểm hoạt động theo nguyên tắc thị trường và chấp nhận khả năng rủi ro. Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đánh giá đây là bước tiến vượt bậc, chuyển đổi từ tư duy "văn hóa là lĩnh vực tiêu tiền" sang nhìn nhận văn hóa như một ngành kinh tế thực thụ, cần được đầu tư. Mô hình này sẽ chấp nhận rủi ro để đầu tư cho các dự án sáng tạo đột phá mà ngân sách nhà nước khó đáp ứng. Tuy nhiên, để đảm bảo tính khả thi và chặt chẽ, đại biểu cho rằng cần thiết kế các tiêu chí đánh giá rủi ro đặc thù để bảo vệ các hội đồng thẩm định quỹ khỏi những rào cản hành chính về bảo toàn nguồn vốn. Bởi lẽ, nghệ thuật là lĩnh vực có đặc thù riêng, không phải dự án nào cũng thành công ngay về mặt thương mại. Do đó, cần có một hành lang pháp lý thật an toàn cho sự rủi ro đã được dự báo trước.

Đưa ra quan điểm ngược lại về nội dung này, đại biểu Phạm Văn Hòa – Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp lại bày tỏ sự thận trọng khi nhắc lại chủ trương hạn chế thành lập thêm quỹ ngoài ngân sách. Theo đại biểu, cần cân nhắc kỹ việc thành lập quỹ này vì hiện nay đã có nhiều quỹ tài chính khác đang hoạt động. Đồng thời, đại biểu cũng bày tỏ lo ngại về việc quản lý và sử dụng nguồn ngân sách nhà nước đóng góp vào quỹ mạo hiểm sao cho minh bạch và hiệu quả.

Về đề xuất lấy ngày 24/11 là Ngày Văn hoá Việt Nam và quy định là ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương tại Điều 2, đại biểu Phạm Văn Hòa cũng nhất trí với quy định này. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý rằng để đảm bảo tính pháp lý cao hơn, nội dung này nên được nghiên cứu để đưa vào Bộ luật Lao động dự kiến được xem xét sửa đổi, bổ sung trong thời gian tới đây thay vì chỉ nằm trong Nghị quyết.

Xóa bỏ rào cản trong tuyển dụng nhân tài: "Không phân biệt nguồn vốn đào tạo"

Tiếp tục tham gia ý kiến vào chính sách thu hút tài năng trong lĩnh vực văn hóa, thể thao tại Điều 7, đại biểu Cà Thị Thắm – Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu cho biết, theo dự thảo hiện tại, việc tuyển dụng đặc cách (không qua thi tuyển) chỉ áp dụng cho nhóm được đào tạo từ ngân sách nhà nước. Đại biểu cho rằng quy định này chưa bao quát thực tiễn và thiếu tính bình đẳng. Đại biểu chỉ rõ xu hướng du học tự túc hoặc bằng học bổng tư nhân tại các cơ sở danh tiếng thế giới đang tăng mạnh, thậm chí vượt qua số lượng diện ngân sách.

"Giá trị chuyên môn của một tài năng đạt giải quốc tế không phụ thuộc vào nguồn kinh phí đào tạo. Việc duy trì quy trình hành chính rườm rà sẽ dẫn đến nguy cơ lãng phí chất xám, đẩy nhân tài sang khu vực tư nhân hoặc ra nước ngoài làm việc."- đại biểu Cà Thị Thắm khẳng định.

Do đó, đại biểu kiến nghị, cần lấy thành tích và năng lực chuyên môn làm thước đo chủ yếu để tuyển dụng. Đồng thời, cho phép xét tuyển đặc cách đối với mọi tài năng đạt tiêu chuẩn cao, không phân biệt nguồn kinh phí đào tạo.

Tháo gỡ nút thắt tài chính khi tuyển dụng nhân tài

Cùng bàn luận về chính sách ưu đãi nhân tài, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy – Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh cũng ủng hộ việc tuyển dụng đặc cách các nghệ sỹ, vận động viên có giải thưởng quốc tế. Tuy nhiên, đại biểu chỉ ra một vướng mắc lớn, đó là hầu hết các nhà hát hiện nay đang tự chủ tài chính nhưng không có nguồn để chi trả lương bổ sung cho những tài năng này theo quy định hiện hành. Do đó, đại biểu kiến nghị bổ sung quy định cấp ngân sách mục tiêu riêng cho các đơn vị tự chủ khi tiếp nhận tài năng đặc cách. Khoản kinh phí này không nên tính vào trần chi thường xuyên và không yêu cầu đơn vị phải có nguồn thu đối ứng, nhằm tạo điều kiện thực tế nhất để giữ chân nhân tài cho ngành văn hóa.

Phát biểu giải trình ý kiến đóng góp của các đại biểu tại Phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh khẳng định, việc ban hành Nghị quyết là bước đi thiết yếu để kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị. Quan điểm xuyên suốt là xác định văn hóa và con người là nền tảng, là động lực nội sinh và trụ cột cho sự phát triển bền vững của đất nước. Mục tiêu của dự án Nghị quyết tập trung vào hai vấn đề lớn: Một là, tháo gỡ các "điểm nghẽn", khó khăn vốn có trong phát triển văn hóa; Hai là, huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực.

Về đột phá nguồn lực, cam kết 2% ngân sách và Quỹ đầu tư mạo hiểm, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết Nghị quyết xác định rõ nguồn lực bảo đảm cho văn hóa hàng năm tối thiểu là 2% tổng chi ngân sách nhà nước. Hiện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang phối hợp với Bộ Tài chính để xác định cơ cấu chi tiêu này, đảm bảo đúng mục tiêu và có trọng tâm, trọng điểm.

Bộ trưởng tiếp tục nhấn mạnh, một trong những điểm mới mang tính đột phá là đề xuất thí điểm thành lập Quỹ văn hóa nghệ thuật theo mô hình hợp tác công – tư. Đây sẽ là một quỹ đầu tư mạo hiểm, hoạt động theo nguyên tắc thị trường và chấp nhận rủi ro – một cơ chế phù hợp với đặc thù của sáng tạo nghệ thuật. Trong đó, ngân sách nhà nước đóng vai trò là "vốn mồi" để khuyến khích sự đóng góp từ khu vực tư nhân và các tổ chức quốc tế. Về nội dung này, Chính phủ sẽ xây dựng các tiêu chí đánh giá rủi ro cụ thể để bảo đảm quỹ hoạt động hiệu quả, tránh lãng phí.

Về chính sách cho đội ngũ nghệ sĩ, dự thảo đề xuất các chính sách đãi ngộ đặc thù, thu hút và giữ chân những tài năng thực sự trong lĩnh vực nghệ thuật truyền thống và dân gian. Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh ghi nhận các ý kiến của đại biểu về việc đào tạo, bồi dưỡng học sinh, sinh viên ngành nghệ thuật để tạo nguồn nhân lực kế cận chất lượng cao.

Bộ trưởng khẳng định nếu không có các cơ chế chính sách đặc thù và đột phá, những mục tiêu cao đặt ra cho văn hóa sẽ khó thành hiện thực. Sự đồng hành của Quốc hội và sự vào cuộc của toàn xã hội sẽ là chìa khóa để văn hóa thực sự phát triển tương xứng với tiềm năng của dân tộc.