Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Hà Tĩnh Nguyễn Thị Việt Hà: Chuyển mạnh từ tư duy “xem xét văn bản” sang tư duy “giám sát quyền lực thông qua văn bản"

Chủ động đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng quyết nghị và giám sát

Sáng 28/5, tại Hội nghị HĐND toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026-2031, trình bày tham luận với chủ đề "Những kết quả nổi bật trong hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh Hà Tĩnh nhiệm kỳ 2021-2026. Kinh nghiệm và giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động giám sát văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân cùng cấp và văn bản của Hội đồng nhân dân cấp cơ sở", Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Hà Tĩnh Nguyễn Thị Việt Hà cho biết, nhiệm kỳ 2021-2026 diễn ra trong bối cảnh nhiều biến động lớn, nhanh và khó dự báo. Đại dịch COVID-19, thiên tai cực đoan, biến động kinh tế toàn cầu, đứt gãy chuỗi cung ứng và yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy đã tạo sức ép rất lớn đối với năng lực quản trị ở địa phương.

Trong bối cảnh đó, HĐND tỉnh Hà Tĩnh đã chủ động đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng quyết nghị và giám sát; kịp thời ban hành nhiều cơ chế, chính sách phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời tăng cường giám sát văn bản quy phạm pháp luật theo hướng thực chất hơn, chặt chẽ hơn và gắn với yêu cầu kiểm soát quyền lực nhà nước ở địa phương.

Nhờ vậy, giai đoạn 2021-2025, tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân đạt 6,4%/năm. Riêng năm 2025, kinh tế Hà Tĩnh bứt phá mạnh mẽ với mức tăng trưởng đạt 8,78%, vươn lên dẫn đầu khu vực Bắc Trung Bộ. Đặc biệt, quý I năm 2026 ghi nhận mức tăng trưởng kỷ lục 12,42%, đứng đầu cả nước, khẳng định sức bật và dư địa phát triển ngày càng rõ nét của nền kinh tế địa phương.

Trong nhiệm kỳ 2021-2026, HĐND tỉnh Hà Tĩnh đã tổ chức 35 kỳ họp, gồm 10 kỳ họp thường lệ và 25 kỳ họp chuyên đề. Công tác xây dựng và ban hành nghị quyết tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ theo hướng thực chất, sát thực tiễn và nâng cao tính khả thi. Trong tổng số 420 nghị quyết được thông qua toàn nhiệm kỳ, có 130 nghị quyết chứa quy phạm pháp luật với 42 chính sách, tập trung giải quyết nhiều vấn đề trọng tâm, cấp thiết, tạo hành lang pháp lý quan trọng và khơi thông nguồn lực cho phát triển.

Các cơ chế, chính sách được ban hành đã góp phần tháo gỡ nhiều “điểm nghẽn” trong thực tiễn, như: chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp; hỗ trợ phát triển dịch vụ logistics và xuất khẩu, qua đó tạo nguồn lực để khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của Khu kinh tế Vũng Áng, hình thành động lực mới thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và sức hấp dẫn trong thu hút đầu tư.

Đặc biệt, trước những tình huống khó khăn, cấp bách như đại dịch COVID-19, thiên tai, bão lũ, sự cố môi trường biển, HĐND tỉnh Hà Tĩnh đã kịp thời ban hành nhiều cơ chế, chính sách đặc thù với tinh thần chủ động, linh hoạt và giàu tính nhân văn, bao trùm trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm từ 3,5% đầu nhiệm kỳ xuống còn hơn 1,9% hiện nay, thể hiện rõ hiệu quả của các chính sách an sinh và phát triển kinh tế - xã hội được triển khai đồng bộ, kịp thời.

Bên cạnh đó, hoạt động chất vấn, thẩm tra, tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, xử lý đơn thư tiếp tục được quan tâm đổi mới theo hướng sâu sát, thực chất và nâng cao trách nhiệm giải trình. Qua đó, vai trò cầu nối giữa chính quyền với Nhân dân tiếp tục được phát huy, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của cơ quan dân cử và củng cố niềm tin của cử tri, Nhân dân đối với chính quyền địa phương.

Hoạt động giám sát tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ. Với 15 cuộc giám sát chuyên đề quy mô lớn, tập trung vào những lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm và những vấn đề cử tri đặc biệt quan tâm, hoạt động giám sát đã đi thẳng vào những “điểm nghẽn”, “nút thắt” trong quản lý, điều hành; không né tránh hạn chế, không dừng ở việc chỉ ra tồn tại mà tập trung kiến nghị giải pháp căn cơ nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu lực quản trị nhà nước. Nhiều kiến nghị sau giám sát đã được tiếp thu, tạo chuyển biến rõ nét trong chỉ đạo, điều hành của Ủy ban nhân dân các cấp, các ngành.

Công tác giám sát văn bản quy phạm pháp luật được chú trọng. Giai đoạn 2021-2025, Ủy ban nhân dân tỉnh và HĐND cấp cơ sở đã ban hành 586 văn bản quy phạm pháp luật. Qua công tác kiểm tra, giám sát đã phát hiện, kiến nghị xử lý nhiều văn bản, chủ yếu là văn bản của cấp cơ sở. Đặc biệt, qua giám sát chuyên sâu, các ban HĐND tỉnh Hà Tĩnh đã phát hiện một số văn bản có dấu hiệu chưa phù hợp quy định pháp luật hoặc còn nhiều vướng mắc trong thực tiễn thi hành, như các quy định về ủy quyền xác định giá đất cụ thể, quản lý vật liệu nổ công nghiệp, rà soát, đánh giá hợp tác xã; một số nghị quyết của HĐND cấp cơ sở liên quan đến thẩm quyền ban hành chính sách...

Chấm dứt tình trạng giám sát “thụ động theo báo cáo”

Phát huy kết quả đạt được và từ thực tiễn hoạt động của HĐND nhiệm kỳ 2021-2026, tại Hội nghị, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Hà Tĩnh Nguyễn Thị Việt Hà nêu một số kiến nghị, đề xuất nhằm nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của hoạt động giám sát văn bản quy phạm pháp luật. Trong đó, cần nhận thức đầy đủ rằng giám sát văn bản quy phạm pháp luật không phải là hoạt động mang tính kỹ thuật pháp lý đơn thuần, mà là một trong những công cụ quan trọng để HĐND thực hiện chức năng kiểm soát quyền lực nhà nước ở địa phương. Chất lượng giám sát văn bản không chỉ quyết định tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, mà còn tác động trực tiếp đến hiệu lực quản lý nhà nước, môi trường đầu tư, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Vì vậy, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND và từng đại biểu HĐND cần chuyển mạnh từ tư duy “xem xét văn bản” sang tư duy “giám sát quyền lực thông qua văn bản”. Giám sát phải đi vào thực chất, kịp thời phát hiện những quy định chồng chéo, vượt thẩm quyền, thiếu tính khả thi hoặc không còn phù hợp với thực tiễn để kiến nghị xử lý, hoàn thiện. Đây cũng chính là yêu cầu mà Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã nhấn mạnh: lấy giám sát văn bản quy phạm pháp luật làm khâu đột phá trong hoạt động giám sát của cơ quan dân cử.

Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Hà Tĩnh Nguyễn Thị Việt Hà cũng kiến nghị giải pháp chấm dứt tình trạng giám sát “thụ động theo báo cáo”, thiếu theo dõi thường xuyên và thiếu chiều sâu phân tích chính sách. HĐND phải chủ động xây dựng kế hoạch giám sát văn bản quy phạm pháp luật hằng năm theo từng lĩnh vực; phân công rõ trách nhiệm cho các Ban của HĐND theo dõi ngay từ khi văn bản được ban hành và trong suốt quá trình tổ chức thực hiện.

Hoạt động giám sát cũng không thể chỉ dừng ở việc kiểm tra thẩm quyền, thể thức hay trình tự ban hành văn bản, mà phải đi sâu đánh giá tính khả thi, tính thống nhất, mức độ phù hợp với thực tiễn và hiệu quả tác động của chính sách khi áp dụng vào đời sống.

Cùng với đó, cần đổi mới tư duy xây dựng thể chế theo hướng “linh hoạt nhưng có kiểm soát”, nâng cao năng lực phản ứng chính sách trước những vấn đề mới phát sinh. HĐND cần chủ động phối hợp với Ủy ban nhân dân và các cơ quan chuyên môn xây dựng sẵn các chính sách khung, các kịch bản điều hành đối với tình huống bất thường như thiên tai, dịch bệnh, biến động thị trường... để có thể “thể chế hóa trước”, sẵn sàng kích hoạt nhanh khi cần thiết, hạn chế tình trạng bị động, lúng túng trong xử lý thực tiễn.

Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Hà Tĩnh Nguyễn Thị Việt Hà cũng cho rằng, trong bối cảnh số lượng văn bản ban hành ngày càng lớn, việc ứng dụng công nghệ thông tin là giải pháp bắt buộc để nâng cao hiệu suất. Sớm hình thành và kết nối liên thông hệ thống dữ liệu số giữa HĐND, Ủy ban nhân dân, các sở, ngành chuyên môn và các xã, phường để cập nhật kịp thời tình hình ban hành, sửa đổi, bãi bỏ văn bản quy phạm pháp luật.

Bên cạnh đó, sau giám sát, HĐND và Thường trực HĐND cần ban hành các kết luận rõ ràng, cụ thể, chỉ rõ sai sót, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, cá nhân tham mưu và ấn định thời hạn khắc phục triệt để.

Đối với những văn bản phát hiện có dấu hiệu trái pháp luật nghiêm trọng, gây tác động tiêu cực đến lợi ích nhà nước hoặc quyền lợi của công dân, phải kiên quyết kiến nghị đình chỉ thi hành, bãi bỏ hoặc thay thế ngay lập tức, đồng thời xem xét trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan tham mưu ban hành văn bản sai phạm.

Ngoài ra, qua thực tiễn triển khai, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Hà Tĩnh Nguyễn Thị Việt Hà kiến nghị Trung ương nghiên cứu quy định cụ thể hơn về phạm vi phân cấp, phân quyền cho chính quyền cấp xã, nhất là thẩm quyền quyết định các cơ chế, chính sách phục vụ phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương; đồng thời phải gắn việc giao nhiệm vụ, thẩm quyền với bảo đảm nguồn lực thực hiện tương ứng. Việc phân cấp cần theo hướng “giao quyền phải đi đôi với giao nguồn lực, giao trách nhiệm phải đi đôi với bảo đảm điều kiện thực hiện”. Qua đó tạo điều kiện để HĐND cấp xã thực sự phát huy vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, chủ động quyết định và tổ chức thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ phát triển trên địa bàn.

Có cơ chế, chính sách hỗ trợ về nguồn lực, hạ tầng công nghệ thông tin và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ hoạt động của hệ thống cơ quan dân cử các cấp; ban hành hướng dẫn thống nhất về chuyển đổi số, “Hội đồng nhân dân số” trong hoạt động của HĐND các cấp, bảo đảm kết nối, liên thông, khai thác hiệu quả dữ liệu phục vụ công tác giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng ở địa phương.