Triển khai định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI: Chủ động từ sớm, từ xa, bảo đảm chất lượng hệ thống pháp luật trong giai đoạn phát triển mới

Trình bày tại Hội nghị, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, công tác lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI được đặt trong yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật đầy đủ, đồng bộ, thống nhất, tạo lập khung khổ pháp lý để thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2031, đồng thời xây dựng nền tảng cho hệ thống quản trị hiện đại, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển các lĩnh vực mới, tháo gỡ kịp thời khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn.

Quang cảnh Hội nghị triển khai thực hiện Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI

Mục tiêu đặt ra là khơi dậy và phát huy mọi tiềm năng, thế mạnh, nguồn lực, tạo động lực mới cho phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu có hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, đồng bộ, thống nhất, công khai, minh bạch, khả thi, mở đường cho kiến tạo phát triển, huy động mọi người dân và doanh nghiệp tham gia vào phát triển kinh tế - xã hội. Đây cũng là tiền đề để đến năm 2045, nước ta có hệ thống pháp luật chất lượng cao, hiện đại, tiệm cận chuẩn mực, thông lệ quốc tế tiên tiến và phù hợp với thực tiễn đất nước.

Đổi mới căn bản tư duy xây dựng pháp luật, dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”

Theo Báo cáo, Đề án xác định 06 quan điểm chỉ đạo và 06 yêu cầu đối với công tác lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI. Trọng tâm là bảo đảm công tác xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện, chặt chẽ của Đảng; kịp thời thể chế hóa đầy đủ, đúng đắn chủ trương, đường lối của Đảng; nghiên cứu sửa đổi tổng thể và tiếp tục cụ thể hóa Hiến pháp; tạo lập đầy đủ hành lang pháp lý điều chỉnh toàn diện các lĩnh vực kinh tế - xã hội.

Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày một số nội dung cơ bản của Đề án, Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16 và yêu cầu, nội dung xây dựng kế hoạch triển khai của các cơ quan, tổ chức; các giải pháp bảo đảm thực hiện Đề án, Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16

Công tác lập pháp phải bám sát mục tiêu chiến lược phát triển đất nước, hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển được đề ra tại Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, mục tiêu phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026 - 2031 từ 10%/năm trở lên; đồng thời tiếp nối các mục tiêu chiến lược đã được xác lập tại Nghị quyết số 27-NQ/TW, Nghị quyết số 66-NQ/TW và các nghị quyết chiến lược, trụ cột, chuyên đề, bảo đảm tính ổn định, đồng bộ, nhất quán và liên tục trong hoạch định chính sách, hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Một yêu cầu quan trọng được nhấn mạnh là tiếp tục đổi mới căn bản tư duy xây dựng pháp luật; dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”. Mọi chính sách phải phục vụ sự phát triển của đất nước, lợi ích của Nhân dân, đồng thời gắn với kiểm soát chặt chẽ quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình, bảo đảm công bằng, minh bạch; kiên quyết phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật.

Đề án cũng yêu cầu công tác lập pháp phải có tầm nhìn chiến lược, nhưng đồng thời có trọng tâm, trọng điểm; đặt trong tổng thể yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật, đồng bộ với Đề án Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật, Đề án Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới, gắn với cải cách pháp luật, cải cách tư pháp.

Đoàn Chủ toạ tại Hội nghị triển khai thực hiện Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI

Các định hướng lập pháp và danh mục nhiệm vụ lập pháp phải được xác định cụ thể theo từng định hướng, gắn với thứ tự ưu tiên trong triển khai thực hiện. Đồng thời, việc xác định các định hướng, nhiệm vụ lập pháp vừa có tính “động”, vừa có tính “mở”, đòi hỏi các cơ quan thường xuyên rà soát, đánh giá, kịp thời điều chỉnh hoặc kiến nghị điều chỉnh, bổ sung để phù hợp với chủ trương, đường lối trong các văn kiện mới của Đảng và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

08 định hướng lập pháp trọng tâm, 171 nhiệm vụ trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI

Báo cáo cho biết, Đề án xác định nhiệm vụ nghiên cứu tổng kết, sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 phù hợp với thực tiễn, yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Cùng với đó, Đề án xác định 08 định hướng lập pháp trọng tâm, gắn với 171 nhiệm vụ cần thực hiện trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.

Cụ thể, định hướng thứ nhất là xây dựng và hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh, bền vững đất nước, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và vận hành tối ưu mô hình chính quyền 3 cấp, với 34 nhiệm vụ.

Các đại biểu tham dự Hội nghị triển khai thực hiện Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI

Định hướng thứ hai là đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, với 14 nhiệm vụ.

Định hướng thứ ba là xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, với 42 nhiệm vụ.

Định hướng thứ tư là phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam; xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, ngang tầm khu vực và thế giới, với 13 nhiệm vụ.

Định hướng thứ năm là quản lý phát triển xã hội bền vững; bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội và chăm lo đời sống Nhân dân, với 22 nhiệm vụ.

Định hướng thứ sáu là quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, với 19 nhiệm vụ.

Định hướng thứ bảy là tăng cường quốc phòng, an ninh; xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; đẩy mạnh triển khai đồng bộ, sáng tạo hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế sâu rộng, toàn diện, hiệu quả, với 42 nhiệm vụ.

Định hướng thứ tám là phát huy mạnh mẽ vai trò chủ thể của Nhân dân, dân chủ xã hội chủ nghĩa, sức mạnh của Nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc, với 07 nhiệm vụ.

Các đại biểu tham dự Hội nghị

Bảy nhóm giải pháp bảo đảm thực hiện

Để bảo đảm triển khai Đề án hiệu quả, Báo cáo nêu rõ 07 nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, tăng cường lãnh đạo, kiểm tra và giám sát của các cấp ủy Đảng đối với công tác xây dựng pháp luật. Cấp ủy đảng của các cơ quan, tổ chức tham gia quy trình lập pháp cần xác định đây là một trong những nhiệm vụ chính trị quan trọng nhất của cơ quan, tổ chức mình.

Thứ hai, đổi mới phương thức hoạt động, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, bảo đảm an ninh chính trị; đề cao vai trò, trách nhiệm của các chủ thể tham gia quy trình xây dựng pháp luật, gồm Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội; Chính phủ và các cơ quan khác có quyền trình dự án; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội.

Thứ ba, triển khai đồng bộ với các giải pháp hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật được xác định trong Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị và Đề án Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Thứ tư, tăng cường gắn kết giữa công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Việc thường xuyên tổng kết thực tiễn, đánh giá hiệu quả, chất lượng chính sách sau ban hành văn bản quy phạm pháp luật có ý nghĩa quan trọng nhằm kịp thời đề xuất điều chỉnh bất cập, mâu thuẫn, tháo gỡ nhanh nhất những “điểm nghẽn” có nguyên nhân từ các quy định của pháp luật.

Thứ năm, tăng cường, siết chặt kỷ luật, kỷ cương, bảo đảm an ninh chính trị, phòng, chống tham nhũng trong xây dựng pháp luật; đề cao trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác xây dựng pháp luật.

Các đại biểu tham dự Hội nghị

Thứ sáu, tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện quy trình lập pháp, rút ngắn thời gian ban hành luật nhưng vẫn bảo đảm nâng cao chất lượng, nhất là ở các bước xây dựng, hoạch định và đánh giá tác động chính sách phải thực chất, hiệu quả, tránh hình thức. Đồng thời, xây dựng, hoàn thiện cơ chế đánh giá hiệu quả thi hành luật và cơ chế tiếp nhận, xử lý thông tin phản hồi của công dân, doanh nghiệp trong hoạt động xây dựng pháp luật.

Thứ bảy, tăng cường các điều kiện bảo đảm cho công tác xây dựng pháp luật; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo vào tất cả các khâu của quy trình lập pháp, hiện đại hóa toàn diện phương thức xây dựng pháp luật. Cùng với đó, tiếp tục triển khai Đề án soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật tập trung, chuyên nghiệp, tạo thay đổi đột phá, tích cực, hiệu quả, bền vững về xây dựng pháp luật.

Kế hoạch số 64 xác định rõ trách nhiệm, tiến độ và yêu cầu phối hợp

Về Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16, Báo cáo cho biết, Kế hoạch nhằm xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan trong việc tổ chức triển khai thực hiện Kết luận số 17-KL/TW của Bộ Chính trị và các định hướng, nhiệm vụ lập pháp, giải pháp thực hiện được xác định trong Đề án.

Việc triển khai phải bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng đối với công tác lập pháp; được tiến hành kịp thời, đồng bộ, toàn diện, thống nhất, hiệu quả; bảo đảm phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan; đề cao trách nhiệm của người đứng đầu đối với công tác xây dựng pháp luật thuộc lĩnh vực phụ trách.

Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày một số nội dung cơ bản của Đề án, Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16 và yêu cầu, nội dung xây dựng kế hoạch triển khai của các cơ quan, tổ chức; các giải pháp bảo đảm thực hiện Đề án, Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16

Kế hoạch cũng yêu cầu xác định cụ thể nội dung công việc, thời hạn, tiến độ hoàn thành và trách nhiệm của từng cơ quan. Quy trình xây dựng, ban hành cơ chế, chính sách, pháp luật phải được chuẩn hóa; xóa bỏ triệt để cơ chế xin - cho; kiểm soát chặt chẽ quyền lực; phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm trong xây dựng pháp luật; bảo đảm gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Bên cạnh đó, các cơ quan phải thường xuyên rà soát, kịp thời điều chỉnh, bổ sung theo thẩm quyền hoặc kiến nghị điều chỉnh, bổ sung nhiệm vụ lập pháp, bảo đảm phù hợp với chủ trương của Đảng và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

192 nhiệm vụ cụ thể cần thực hiện trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI

Kế hoạch số 64 xác định 07 nhiệm vụ trọng tâm cần triển khai thực hiện để cụ thể hóa nhiệm vụ được giao trong Kết luận số 17-KL/TW của Bộ Chính trị và Đề án; trong đó có 02 nhiệm vụ đã hoàn thành, còn 05 nhiệm vụ cần khẩn trương thực hiện trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng là nghiên cứu tổng kết, sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013. Nhiệm vụ này sẽ được triển khai khi có quyết định của cơ quan có thẩm quyền của Đảng, bám sát Chương trình làm việc toàn khóa của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng và Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, Tổng thư ký Quốc hội Lê Quang Mạnh tại Hội nghị

Kế hoạch số 64 yêu cầu trước ngày 30/6/2026, các cơ quan có trách nhiệm xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện Kết luận của Bộ Chính trị, Đề án và Kế hoạch số 64, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và phạm vi phụ trách. Về cơ bản, các nhiệm vụ lập pháp do Chính phủ, các cơ quan ngoài Quốc hội chủ trì thực hiện; các cơ quan của Quốc hội có trách nhiệm theo dõi, đôn đốc, giám sát việc thực hiện. Ngoài ra, một số cơ quan của Quốc hội được phân công thực hiện một số nhiệm vụ lập pháp do Ủy ban Thường vụ Quốc hội chủ trì.

Trên cơ sở 171 nhiệm vụ lập pháp trong Đề án và ý kiến thống nhất của Chính phủ, các cơ quan, tổ chức, Kế hoạch số 64 xác định 192 nhiệm vụ cụ thể cần thực hiện trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI. Trong đó, 187 nhiệm vụ do Chính phủ, các cơ quan ngoài Quốc hội chủ trì thực hiện; 05 nhiệm vụ do các cơ quan của Quốc hội chủ trì thực hiện theo phân công của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Kèm theo Kế hoạch có 03 phụ lục, nêu rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức trong việc tổ chức nghiên cứu, rà soát, theo dõi, đôn đốc, giám sát việc thực hiện đối với từng nhiệm vụ lập pháp và tiến độ hoàn thành.

Hơn 70% nhiệm vụ lập pháp tập trung hoàn thành trong hai năm đầu nhiệm kỳ

Với tinh thần chủ động đi trước một bước, chuẩn bị từ sớm, từ xa, việc nghiên cứu, rà soát đối với các nhiệm vụ lập pháp được tập trung chủ yếu vào những năm đầu nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, nhất là giai đoạn 2026 - 2027, để làm căn cứ đề xuất bổ sung các dự án vào Chương trình lập pháp hằng năm.

Các đại biểu tham dự Hội nghị

Tính đến ngày 10/6/2026, có 61 nhiệm vụ đã có trong Chương trình năm 2026; trong đó 12 nhiệm vụ đã được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất, 04 nhiệm vụ vừa được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua ngày 10/6/2026.

Bên cạnh đó, có 18 nhiệm vụ cần hoàn thành rà soát trong năm 2026 để xem xét bổ sung vào Chương trình năm 2026, gồm cả 04 nhiệm vụ do các cơ quan của Quốc hội được phân công thực hiện; 34 nhiệm vụ cần hoàn thành trong năm 2026 để xem xét đưa vào Chương trình năm 2027; 39 nhiệm vụ cần hoàn thành trong năm 2027; 26 nhiệm vụ cần hoàn thành trong năm 2028 và 14 nhiệm vụ cần hoàn thành trong năm 2029.

Như vậy, có tổng cộng 136/192 nhiệm vụ cần tiếp tục thực hiện để hoàn thành trong năm 2026 và 2027, chiếm hơn 70% tổng số nhiệm vụ trong cả nhiệm kỳ. Trong đó, có 113/192 nhiệm vụ cần khẩn trương hoàn thành trong năm 2026 việc nghiên cứu để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội bổ sung vào Chương trình năm 2026 và năm 2027, chiếm 59% tổng số nhiệm vụ lập pháp toàn khóa. Đây là khối lượng công tác lập pháp rất lớn, đòi hỏi sự cố gắng, nỗ lực, phối hợp chặt chẽ, chủ động, trách nhiệm ngay từ đầu giữa các cơ quan, tổ chức, đặc biệt là cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra.

Các đại biểu tham dự Hội nghị

Từ yêu cầu đó, Báo cáo đề nghị Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Kiểm toán nhà nước, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan của Quốc hội chỉ đạo sát sao, có kế hoạch chi tiết, phân công cụ thể trách nhiệm triển khai thực hiện; đồng thời quyết liệt đôn đốc, kiểm tra, giám sát để bảo đảm hoàn thành đúng thời hạn, có chất lượng.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp là cơ quan đầu mối theo dõi, tổng hợp kết quả thực hiện

Kế hoạch số 64 cũng quy định cụ thể trách nhiệm báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội về kết quả nghiên cứu. Đối với các nhiệm vụ cần hoàn thành trong năm 2026, các cơ quan báo cáo kết quả ngay trong đề xuất xây dựng hoặc hồ sơ dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết. Trường hợp qua rà soát mà không đề xuất sửa đổi hoặc xây dựng mới thì báo cáo kết quả chậm nhất ngày 15/01/2027.

Đối với các nhiệm vụ cần hoàn thành trước ngày 01/7 các năm 2027, 2028 và 2029, các cơ quan báo cáo kết quả chậm nhất trước ngày 15/7 của năm đó. Trường hợp qua nghiên cứu thấy cần sửa đổi, bổ sung hoặc xây dựng mới thì kịp thời lập đề nghị bổ sung vào Chương trình lập pháp hằng năm của Quốc hội. Trong quá trình thực hiện, các cơ quan cần thường xuyên rà soát, kịp thời điều chỉnh, bổ sung theo thẩm quyền hoặc kiến nghị điều chỉnh, bổ sung nhiệm vụ lập pháp, bảo đảm phù hợp với chủ trương của Đảng và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Các đại biểu tham dự Hội nghị

Kế hoạch số 64 xác định trách nhiệm của Chính phủ, các cơ quan ở Trung ương ngoài Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội trong việc xây dựng kế hoạch, phân công tổ chức thực hiện 07 nhóm giải pháp bảo đảm thực hiện định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI được nêu trong Kết luận của Bộ Chính trị và Đề án. Đồng thời, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp được giao là cơ quan đầu mối tham mưu, giúp Ủy ban Thường vụ Quốc hội theo dõi việc thực hiện Kết luận của Bộ Chính trị và Đề án; tiếp nhận, tổng hợp báo cáo kết quả của các cơ quan để báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và gửi đến Ban Nội chính Trung ương tổng hợp, báo cáo Bộ Chính trị.

Việc triển khai Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI không chỉ là nhiệm vụ xây dựng chương trình lập pháp cho một nhiệm kỳ, mà còn là yêu cầu chính trị - pháp lý có ý nghĩa chiến lược, nhằm tạo lập khuôn khổ pháp luật đồng bộ, hiện đại, minh bạch, khả thi, phục vụ mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.