Ủy ban Kinh tế và Tài chính: Đổi mới, thực chất, đưa giám sát "đi đến tận cùng" vấn đề

Ngay từ đầu nhiệm kỳ, hoạt động giám sát chung về kinh tế - xã hội và cơ cấu lại nền kinh tế đã được Ủy ban Kinh tế và Tài chính triển khai một cách bài bản và khoa học. Trên cơ sở các Nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban đã chủ trì, phối hợp với Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban khác thẩm tra 09 báo cáo của Chính phủ về kinh tế - xã hội cùng 03 báo cáo về cơ cấu lại nền kinh tế.

Để có được cái nhìn khách quan và chính xác nhất, Ủy ban đã triển khai nhiều đoàn công tác giám sát trực tiếp tại các Bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và các hiệp hội ngành nghề. Đặc biệt, phương thức giám sát đã được đổi mới thông qua việc tổ chức hàng loạt các hội thảo, tọa đàm chuyên đề. Đây là nơi quy tụ các chuyên gia, nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý để cùng mổ xẻ, phân tích sâu các vấn đề kinh tế vĩ mô.

 

 

Những ý kiến đánh giá thẳng thắn, những khuyến nghị chính sách cả trong ngắn hạn và dài hạn từ các diễn đàn này đã trở thành căn cứ quan trọng để Ủy ban thẩm tra báo cáo của Chính phủ. Từ đó, giúp Quốc hội ra các quyết định quan trọng như Nghị quyết phát triển kinh tế - xã hội hằng năm và 5 năm, cũng như Kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế giai đoạn 2021-2025.

 

Hoạt động giám sát chuyên đề được xem là "mũi nhọn" trong công tác giám sát của Ủy ban Kinh tế và Tài chính. Từ đầu nhiệm kỳ, Ủy ban đã chủ trì 06 hoạt động giám sát chuyên đề của Quốc hội và 01 giám sát chuyên đề cấp Ủy ban. Nhiều vấn đề lớn, có tác động sâu rộng đến đời sống xã hội và được cử tri đặc biệt quan tâm đã được đưa vào tầm ngắm.

 

• Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí (2016-2021): Sau giám sát, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 74/2022/QH15. Nghị quyết này yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương, triệt để tiết kiệm, chống lãng phí; nâng cao hiệu lực công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, điều tra, xét xử trong việc thực hiện chính sách, pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; thường xuyên đánh giá hiệu quả thực thi các chính sách, pháp luật đã ban hành để kịp thời điều chỉnh những bất cập, mâu thuẫn; tập trung xây dựng chính sách quốc gia về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong từng giai đoạn đối với các lĩnh vực trọng yếu như: năng lượng, đất đai, tài nguyên, khoáng sản…, qua đó, nâng cao tối đa hiệu quả huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực đất nước để phát triển nhanh và bền vững.

• Quản lý thị trường bất động sản và nhà ở xã hội (2015-2023): Qua giám sát, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 161/2024/QH15, phân loại rõ các nhiệm vụ cần thực hiện ngay và các giải pháp trung, dài hạn. Quốc hội đã đánh giá về những kết quả đạt được, tồn tại, hạn chế, xác định nguyên nhân chủ quan, nguyên nhân khách quan, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý thị trường bất động sản và phát triển nhà ở xã hội giai đoạn 2015 - 2023 và đưa ra một số nhiệm vụ, giải pháp để tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý thị trường bất động sản và phát triển nhà ở xã hội trong thời gian tới. Các nhiệm vụ, giải pháp được Quốc hội quyết nghị trong Nghị quyết được phân loại thành những nhiệm vụ, giải pháp cần tập trung thực hiện ngay và những nhiệm vụ, giải pháp cần tiếp tục thực hiện trong trung và dài hạn nhằm bảo đảm sự phát triển lành mạnh của thị trường bất động sản và phát triển nhà ở xã hội. Quốc hội giao Chính phủ ban hành kế hoạch thực hiện Nghị quyết này trong Quý I năm 2025, trong đó xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, tiến độ và bảo đảm kinh phí thực hiện các nhiệm vụ... 

• Chính sách tài khóa, tiền tệ hỗ trợ phục hồi kinh tế (Nghị quyết 43): Kết quả giám sát đã dẫn đến sự ra đời của Nghị quyết số 140/2024/QH15 nhằm khắc phục các tồn tại, hạn chế và nâng cao hiệu quả thực hiện các dự án quan trọng quốc gia.

 

 

Ngoài ra, Ủy ban còn thực hiện giám sát chuyên đề riêng về việc hoàn thuế giá trị gia tăng (GTGT) đối với xuất khẩu. Cuộc giám sát này đã chỉ rõ những vướng mắc từ các văn bản hướng dẫn và đề xuất đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin để chống gian lận hóa đơn.

 

Một điểm sáng khác trong nhiệm kỳ là việc tổ chức thành công 03 phiên giải trình về các vấn đề nóng. Đây là diễn đàn để các cơ quan quản lý nhà nước đối thoại trực tiếp với đại biểu Quốc hội và đại diện doanh nghiệp.

Đáng chú ý nhất là phiên giải trình về thị trường xăng dầu. Lần đầu tiên, video clip sinh động được sử dụng bên cạnh các báo cáo văn bản để tăng tính thuyết phục và tạo điểm nhấn trong thảo luận. Kết quả từ phiên giải trình này không chỉ phục vụ thảo luận tại hội trường mà còn được gửi tới Tiểu ban Văn kiện Đại hội XIII của Đảng.

Phiên giải trình về thực hiện kết luận Kiểm toán nhà nước cũng mang lại những con số ấn tượng. Tính từ tháng 4 đến tháng 8 năm 2023, số tiền thực hiện kiến nghị kiểm toán về xử lý tài chính tăng thêm hơn 28.517 tỷ đồng. Nhiều kiến nghị tồn tại kéo dài nhiều năm đã được tập trung xử lý, thu nộp ngân sách nhà nước.

Giám sát văn bản quy phạm pháp luật: Đôn đốc đưa luật vào cuộc sống

Ủy ban KTTC cũng dành sự quan tâm đặc biệt cho việc giám sát các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành luật. Qua theo dõi, Ủy ban đã đôn đốc các Bộ, ngành sớm ban hành văn bản để các quy định pháp luật không bị chậm trễ khi đi vào cuộc sống.

Số liệu giám sát qua các năm cho thấy sự quyết liệt của Ủy ban:

• Năm 2022 và 2023: Mỗi năm có 13 văn bản thuộc phạm vi giám sát được ban hành. Tuy nhiên, trong năm 2023, có tới 69,2% văn bản ban hành chậm so với hiệu lực của Luật.

• Năm 2024: Có 44/46 văn bản đã được ban hành, trong đó tỷ lệ văn bản đúng thời hạn đã được cải thiện (26/44 văn bản).

 

 

Công tác tiếp nhận và xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo cũng là một kênh giám sát quan trọng. Từ đầu nhiệm kỳ, Ủy ban đã tiếp nhận 1.698 đơn thư. Với quy trình xử lý chặt chẽ, Ủy ban đã chuyển 64 đơn đến cơ quan có thẩm quyền, trả lời 92 đơn và không để xảy ra tình trạng tồn đọng.

Điểm mới mang tính đột phá là quan điểm "giám sát phải đi đến tận cùng vấn đề". Sau khi ban hành các kết luận, kiến nghị, Ủy ban KTTC thường xuyên theo dõi, đôn đốc việc thực hiện của các cơ quan chịu sự giám sát. Các báo cáo thẩm tra của Ủy ban về kết quả thực hiện các nghị quyết giám sát chuyên đề và chất vấn là cơ sở quan trọng để các đại biểu Quốc hội sử dụng trong các phiên chất vấn tại kỳ họp.

Nhìn tổng thể về chặng đường đã qua, hoạt động giám sát của Ủy ban Kinh tế và Tài chính không chỉ giúp phát hiện các vướng mắc, sai sót để chấn chỉnh kịp thời mà còn đóng góp tích cực vào công tác lập pháp. Những nỗ lực này đã góp phần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan hành pháp, vì sự phát triển chung của đất nước và hạnh phúc của Nhân dân.