Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, Khen thưởng hướng tới tính thực tiễn trong từng tiêu chí, danh hiệu

Từ câu chuyện "áp lực" tiêu chuẩn cần nhìn nhận đúng vai trò của người đứng đầu

Tại buổi thảo luận, đại biểu Hà Sỹ Huân (Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên) đã thẳng thắn bày tỏ những băn khoăn về tiêu chuẩn tặng Huân chương lao động hạng Ba được quy định trong dự thảo. Theo đại biểu, thực tế triển khai đang xuất hiện những rào cản khiến các danh hiệu cao quý này trở nên "khó chạm tới" đối với lãnh đạo địa phương do các tiêu chí định lượng chưa thực sự sát sao.

Cụ thể, theo dự thảo, tiêu chuẩn để được tặng Huân chương lao động hạng Ba đã có sự thay đổi đáng kể so với Luật Thi đua, Khen thưởng năm 2022. Nếu trước đây chỉ yêu cầu có 01 năm hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, thì dự thảo hiện nay nâng lên thành 03 năm.

Đại biểu Hà Sỹ Huân phân tích, "trong một nhiệm kỳ công tác, đối với một đồng chí lãnh đạo cấp ủy địa phương mà để 03 năm được hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ là điều không hề đơn giản trong bối cảnh hiện nay. Với trách nhiệm của người đứng đầu, việc đạt được các chỉ tiêu kinh tế - xã hội khắt khe của địa phương trong vùng để đạt danh hiệu này trong 03 năm liên tục là chưa phù hợp với thực tiễn". Từ phân tích này, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cần xem xét điều chỉnh tiêu chí này xuống còn ít nhất 02 năm thay vì 03 năm như dự thảo đang quy định để đảm bảo tính khả thi và khích lệ được tinh thần trách nhiệm của đội ngũ lãnh đạo cơ sở.

Khen thưởng công nhân: Đừng để "địa giới hành chính" làm khó sáng kiến

Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm của đại biểu là tiêu chuẩn Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ dành cho đối tượng là công nhân. Đại biểu Hồ Thị Kim Ngân (Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên) đã chỉ ra một điểm bất cập mang tính "cơ học" trong việc áp dụng mô hình chính quyền địa phương vào công tác khen thưởng. Dự thảo quy định công nhân muốn nhận Bằng khen của Thủ tướng phải có sáng kiến mang lại giá trị cao và "có phạm vi ảnh hưởng trong địa bàn cấp xã". Đại biểu cho rằng yêu cầu này hoàn toàn không phù hợp với đặc thù lao động sản xuất với các lý do như: sáng kiến của công nhân thường phát huy giá trị trực tiếp tại doanh nghiệp, đơn vị, hợp tác xã hoặc các đơn vị nghề nghiệp cụ thể; việc áp đặt phạm vi ảnh hưởng phải lan tỏa ra "địa bàn xã" là sự ghép nối khiên cưỡng khi chuyển đổi từ mô hình cũ (trước đây yêu cầu cấp huyện) sang mô hình chính quyền hai cấp. Bên cạnh đó, một sáng kiến có thể mang lại lợi ích hàng tỷ đồng cho doanh nghiệp nhưng không nhất thiết phải có tác động đến đời sống dân cư trên toàn xã.

Đại biểu kiến nghị cần nghiên cứu lại tiêu chí này để sát với thực tiễn sản xuất, đảm bảo công nhân ở mọi loại hình đơn vị đều có cơ hội được tôn vinh xứng đáng với đóng góp chuyên môn của mình.

Minh bạch hóa "thủ tục đơn giản" và quyền hạn của "cấp có thẩm quyền"

Về vấn đề khen thưởng theo thủ tục đơn giản, đại biểu Hồ Thị Kim Ngân đánh giá cao việc bổ sung hình thức khen thưởng theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền nhằm động viên kịp thời các thành tích đột xuất. Tuy nhiên, để tránh tình trạng lạm dụng hoặc hiểu sai, đại biểu đề nghị cần phải luật hóa các nguyên tắc cụ thể ngay trong văn bản Luật thay vì chỉ giao cho Chính phủ hướng dẫn chi tiết.

Theo đại biểu, các vấn đề cần làm rõ bao gồm: xác định rõ "cấp có thẩm quyền", cần quy định cụ thể đó là cấp Trung ương, cấp tỉnh hay cấp xã, và thuộc về những chức danh cụ thể nào. Về tính nguyên tắc, vì đây là nội dung mới, cần quy định mang tính nguyên tắc về cấp bậc được quyền chỉ đạo khen thưởng (có thể thí điểm ở cấp Trung ương) để có thời gian đánh giá, rút kinh nghiệm. Đồng thời, phải rõ ràng về thẩm quyền của Quốc hội trong việc quy định cấp, chức danh và hình thức khen thưởng tương ứng. Việc làm rõ các nội dung này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình thực hiện và đảm bảo sự thống nhất trong cách hiểu trên phạm vi cả nước.

Hóa giải "mâu thuẫn" giữa Danh hiệu thi đua và Hình thức khen thưởng

Một điểm nghẽn về mặt lý luận và thực tiễn khác được đại biểu Hồ Thị Kim Ngân đề cập là quy định về nguyên tắc: "một thành tích đột xuất hoặc chuyên đề chỉ khen thưởng một lần, một hình thức; thành tích đến đâu khen thưởng đến đó". Theo đại biểu, thực tế đang tồn tại sự nhầm lẫn tai hại giữa "danh hiệu thi đua" và "hình thức khen thưởng", dẫn đến thiệt thòi cho người lao động. Đại biểu nêu ví dụ "có trường hợp cá nhân đạt Chiến sĩ thi đua cơ sở 3 năm liên tục, đây là điều kiện để xét tặng Chiến sĩ thi đua cấp tỉnh. Tuy nhiên, khi xét tặng Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, cơ quan chức năng lại cho rằng đã dùng thành tích đó để lấy danh hiệu Chiến sĩ thi đua rồi nên không được dùng để xét Bằng khen nữa vì trùng lặp."

Đại biểu Hồ Thị Kim Ngân khẳng định đây là cách hiểu chưa đúng. Danh hiệu thi đua (như Chiến sĩ thi đua) và hình thức khen thưởng (như Bằng khen) là hai phạm trù khác nhau. Việc không thể nhận Bằng khen cấp cao hơn chỉ vì đã được công nhận danh hiệu thi đua là điều chưa phù hợp và cần được giải quyết dứt điểm trong lần sửa đổi luật này để khích lệ những cá nhân có thành tích xuất sắc bền bỉ.

Gắn kết thi đua với phát triển vùng và an ninh quốc gia

Bên cạnh các nội dung trực tiếp của dự thảo Luật, các đại biểu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phối hợp giữa các địa phương trong các phong trào thi đua gắn với các mục tiêu chính trị trọng tâm. Đại biểu Hà Sỹ Huân lưu ý, để các phong trào thi đua về môi trường, hạ tầng và an ninh nguồn nước thực sự hiệu quả, cần có sự liên kết vùng chặt chẽ. Đặc biệt, trong bối cảnh triển khai các Nghị quyết lớn của Trung ương như Nghị quyết 44 về chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, dự Luật cần hướng vào các nhiệm vụ trọng tâm, các khâu yếu, việc khó và chú trọng khen thưởng các tập thể, cá nhân dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Những ý kiến đóng góp từ thực tiễn của các đại biểu được kỳ vọng sẽ giúp dự án Luật hoàn thiện hơn, đảm bảo công tác thi đua, khen thưởng thực sự trở thành công cụ quản lý hiệu quả và là nguồn động viên to lớn cho mọi tầng lớp nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.