Bổ sung đối tượng cần được tiếp cận thông tin là người cao tuổi, người nghèo

Ý kiến tại Tổ 10 đều thống nhất cho rằng, các dự thảo luật đã thể hiện rõ tinh thần cải cách, lấy người dân làm trung tâm phục vụ, nhưng cần đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý, tiến tới bỏ sổ hộ tịch giấy; tăng cường công khai, minh bạch, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân…

Bổ sung đối tượng cần được tiếp cận thông tin là người cao tuổi, người nghèo

Cho ý kiến về dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), đại biểu Phạm Hùng Thắng – Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Tiếp cận thông tin, nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, tăng cường công khai, minh bạch, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí.

Đại biểu phân tích, dự thảo luật đã bổ sung các đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản vào nhóm chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin. Việc mở rộng đối tượng có trách nhiệm cung cấp thông tin sẽ góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động của khu vực công, đồng thời đáp ứng tốt hơn nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng đa dạng của người dân. Quy định này cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, qua đó củng cố niềm tin của người dân đối với các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị.

Về nguyên tắc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, theo đại biểu Phạm Hùng Thắng, dự thảo luật sửa đổi Điều 3 theo hướng mở rộng các đối tượng được Nhà nước tạo điều kiện tiếp cận thông tin, bao gồm người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở vùng biên giới, hải đảo, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế khó khăn và đặc biệt khó khăn, đồng thời bổ sung thêm người khuyết tật. Đại biểu đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu bổ sung thêm một số nhóm đối tượng cần được quan tâm, như người cao tuổi, người nghèo… nhằm bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong tiếp cận thông tin.

Nêu quan điểm về giám sát việc bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin, một số ý kiến cho rằng, Điều 12 dự thảo luật quy định các chủ thể có thẩm quyền giám sát việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin theo hướng liệt kê. Tuy nhiên, qua đối chiếu với quy định của pháp luật về hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND, danh mục này chưa đầy đủ, còn thiếu các chủ thể như: Thường trực HĐND, các Ban của HĐND, các Tổ đại biểu và đại biểu HĐND. Đây là những chủ thể có vai trò trực tiếp, thường xuyên trong hoạt động giám sát ở địa phương. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung đầy đủ các chủ thể nêu trên nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời phát huy vai trò giám sát của cơ quan dân cử ở địa phương đối với việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân.

Cân nhắc lộ trình bỏ hoàn toàn sổ hộ tịch giấy

Tham gia ý kiến vào dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), đại biểu Phạm Trọng Cường – Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình thống nhất cao sự cần thiết sửa đổi, bổ sung luật lần này. Từ góc độ công dân, đồng thời là người có nhiều năm công tác trong lĩnh vực quản lý nhà nước ở địa phương, đại biểu Phạm Trọng Cường đánh giá cao những điểm mới mang tính đột phá của dự thảo luật. Nhiều “điểm nghẽn” tồn tại trong thời gian dài đã được tháo gỡ, góp phần bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Đại biểu Phạm Trọng Cường cho biết, dự thảo luật đã có những đổi mới đáng ghi nhận như: cho phép đăng ký hộ tịch đối với người không quốc tịch; bãi bỏ rào cản về địa giới hành chính trong đăng ký hộ tịch; quy định trách nhiệm đăng ký khai sinh, khai tử theo hướng chủ động; đồng thời xóa bỏ nguyên tắc cơ quan nhà nước được từ chối đăng ký hộ tịch. Đây là những cải cách có ý nghĩa lớn, thể hiện tư duy quản lý hiện đại, tiến bộ, hướng tới phục vụ người dân tốt hơn. Tuy nhiên, đại biểu Phạm Trọng Cường cho rằng, dự thảo luật vẫn chưa lường hết những tác động về khối lượng công việc và áp lực đối với đội ngũ cán bộ tư pháp - hộ tịch cấp xã. Vì vậy, cần đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý, tiến tới bỏ sổ hộ tịch giấy.

Hơn nữa, qua nghiên cứu dự thảo luật, đại biểu nhận thấy, thuật ngữ “sổ hộ tịch” vẫn được đề cập nhiều lần, với cả hai hình thức là sổ giấy và sổ điện tử. Điều này đặt ra vấn đề về tính hợp lý trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Đại biểu cho biết, theo quy trình dự kiến, cán bộ tư pháp - hộ tịch cấp xã phải thực hiện đồng thời nhiều thao tác, như: tra cứu thông tin từ các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành; xác minh, đối chiếu thông tin với người dân; cập nhật dữ liệu vào hệ thống điện tử; đồng thời ghi chép đầy đủ vào sổ hộ tịch giấy, sau đó mới thực hiện cấp giấy tờ hộ tịch. Quy trình này dẫn đến việc trùng lặp thao tác, gia tăng đáng kể khối lượng công việc.

Trong khi đó, thực tiễn triển khai thời gian qua cho thấy đã phát sinh tình trạng không thống nhất giữa dữ liệu trên sổ giấy và sổ điện tử, gây khó khăn trong quản lý và xử lý. Bên cạnh đó, việc duy trì song song sổ giấy còn kéo theo áp lực lớn về lưu trữ. Trong bối cảnh hệ thống cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử đã được xây dựng và vận hành ổn định, Chính phủ cũng cam kết bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, vì vậy đại biểu Phạm Trọng Cường cho rằng, cần cân nhắc bỏ sổ hộ tịch giấy, chuyển sang quản lý điện tử, đồng thời vẫn quy định rõ giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử trong luật. Đây sẽ là bước đột phá quan trọng, góp phần giảm tải cho cán bộ cơ sở, nâng cao hiệu quả quản lý.

Quy định rõ các trường hợp được xem xét trợ giúp pháp lý

Phát biểu tại Tổ 10, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Sơn La Hoàng Văn Nghiệm nhất trí cao với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung các luật trong chương trình xây dựng pháp luật lần này. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật là yêu cầu cấp thiết nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, chính sách của Đảng, phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước trong giai đoạn hiện nay.

Cho ý kiến vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Sơn La Hoàng Văn Nghiệm cho rằng, tại khoản 1 sửa đổi, bổ sung Điều 5, dự thảo quy định đối với địa phương chưa tự cân đối được ngân sách thì “ưu tiên bố trí từ nguồn bổ sung cân đối ngân sách hằng năm” để thực hiện trợ giúp pháp lý - quy định này cần được nghiên cứu điều chỉnh để bảo đảm tính thống nhất và rõ ràng trong toàn bộ dự thảo luật.

Theo đại biểu, nên thay cụm từ “ưu tiên bố trí từ nguồn bổ sung cân đối ngân sách” bằng quy định chung là “kinh phí do ngân sách nhà nước bố trí trong dự toán ngân sách hằng năm”. Cách quy định này sẽ bảo đảm thống nhất với các điều khoản khác của dự thảo; đồng thời xác định rõ trách nhiệm và nguồn lực thực hiện.

Lý giải thêm, Trưởng Đoàn ĐBQH Hoàng Văn Nghiệm cho hay, nếu giữ quy định “ưu tiên” sẽ dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau trong tổ chức thực hiện - thế nào là ưu tiên, mức độ ưu tiên ra sao, có thực hiện hay không thực hiện… Điều này có thể gây khó khăn, thiếu thống nhất trong thực tiễn triển khai.

Dự thảo luật cũng sửa đổi, bổ sung, có quy định về đối tượng được trợ giúp pháp lý là những người gặp khó khăn đột xuất do thiên tai, hỏa hoạn. Tuy nhiên, các khái niệm này hiện chưa được giải thích một cách đầy đủ, thống nhất trong hệ thống pháp luật, trong khi thực tế có nhiều tình huống rủi ro khác như: tai nạn, sự cố nghiêm trọng ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Vì vậy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Sơn La đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu mở rộng hoặc quy định rõ hơn phạm vi các trường hợp được xem xét trợ giúp pháp lý, bảo đảm bao quát thực tiễn, tránh bỏ sót đối tượng và hạn chế cách hiểu khác nhau khi áp dụng.

Liên quan đến phạm vi điều chỉnh, tại Điều 1 dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Bí thư Tỉnh ủy Sơn La Hoàng Văn Nghiệm cơ bản đồng tình với việc quy định về quyền tiếp cận thông tin của công dân, nguyên tắc, trình tự, thủ tục thực hiện và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có liên quan. Tuy nhiên, để bảo đảm đầy đủ và phù hợp thực tiễn, cần nghiên cứu bổ sung, làm rõ hơn phạm vi tiếp cận thông tin trong một số lĩnh vực đặc thù.