Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi): Khơi thông nguồn lực, kiến tạo cơ chế đặc thù vượt trội cho Thủ đô

Phân cấp “tối đa, triệt để và toàn diện”

Tại phiên thảo luận, các đại biểu đều thống nhất cao về sự cần thiết phải sửa đổi Luật Thủ đô để phù hợp với bối cảnh mới, đặc biệt là sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị. Đại biểu Trương Thị Diệu Thúy (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) nhấn mạnh, Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh chủ trương xuyên suốt là “phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện” cho Hà Nội. Đây là cơ sở chính trị quan trọng để xây dựng các quy định tại Điều 8 và Điều 9 của dự thảo Luật – những nội dung cho phép Thủ đô chủ động quyết định cách thức thực hiện quyền hạn của mình và tự chịu trách nhiệm, kiến tạo không gian phát triển mới. 

Đồng quan điểm, đại biểu Lê Hoàng Hải (Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên) cho rằng, dự thảo Luật đã thể hiện sự đổi mới mạnh mẽ trong tư duy phát triển, đẩy mạnh phân quyền để tạo lập cơ chế đặc thù vượt trội. Việc này giúp Thủ đô chủ động huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực, đóng vai trò trung tâm và động lực phát triển cho cả vùng và cả nước. Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) cũng khẳng định tinh thần của Luật lần này là trao cho Thủ đô những “quyền năng” lớn nhất theo đúng hướng phân cấp, phân quyền mạnh bạo hơn để phát huy lợi thế của một đô thị đặc biệt.

Góp ý cụ thể vào Điều 2 về vị trí, vai trò của Thủ đô, đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) đề xuất một sự thay đổi mang tính biểu tượng nhưng sâu sắc. Đại biểu đề nghị đưa tiêu chí “văn hóa” lên trước “kinh tế” trong định nghĩa về các trung tâm lớn của Thủ đô.

Theo đại biểu Nguyễn Trung Kiên, Hà Nội có hơn 1.000 năm văn hiến, giá trị văn hóa Việt Nam thấm đẫm trong từng hơi thở của Thủ đô. Do đó, Thủ đô trước hết phải là trung tâm văn hóa, không nên quá đặt nặng vấn đề kinh tế. Việc đổi trật tự này nhằm thực hiện đúng tinh thần Nghị quyết 15 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa, đặt trọng tâm văn hóa lên hàng đầu.

Cơ chế áp dụng pháp luật: Ưu tiên Luật Thủ đô trong các vấn đề liên quan

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm nhất là Điều 5 về áp dụng pháp luật. Đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) lưu ý rằng quy định "trường hợp có quy định khác nhau giữa Luật Thủ đô và luật khác thì áp dụng Luật Thủ đô" cần được điều chỉnh lại để tránh xung đột. Đại biểu cho rằng chỉ những vấn đề “thuộc phạm vi của Thủ đô” hoặc “liên quan đến vấn đề Thủ đô” mới áp dụng theo Luật này. Các vấn đề về an ninh, quốc phòng hay kinh tế - xã hội chung của cả nước thì vẫn phải tuân thủ các luật chuyên ngành khác.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) đề xuất cần rà soát kỹ lưỡng các cơ chế đặc thù vượt trội đã có trong các luật khác (như Luật Đầu tư, Luật Ngân sách...) và các Nghị quyết đặc thù để đảm bảo Luật Thủ đô thực sự mang lại ưu đãi sâu và mạnh hơn. Đại biểu nhấn mạnh cần có tiêu chí cụ thể để xác định thế nào là “thuận lợi hơn”, “ưu đãi hơn” nhằm tránh sự cảm tính trong thực thi.

Bổ sung thêm góc nhìn chuyên gia, đại biểu Trương Thị Diệu Thúy làm rõ rằng việc cho phép địa phương thay đổi trình tự, thủ tục, thẩm quyền đang được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên để thực hiện được việc phân cấp đã có trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 nhưng chưa rõ về cơ chế thực hiện. Lần này, Điều 8 của dự thảo Luật giao quyền cho HĐND và UBND thành phố điều chỉnh thẩm quyền, trình tự, thủ tục hành chính tại các văn bản của cơ quan Trung ương là bước đi triệt để theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm”, đồng thời cần phải gắn với trách nhiệm giải trình, cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả. 

Thí điểm cơ chế chính sách: "Kiến tạo tương lai" bằng những bước đi vững chắc

Về Điều 9 thí điểm cơ chế, chính sách, đại biểu Trương Thị Diệu Thúy cho rằng đây là các quy định có điểm tương tự như "Nghị định không đầu” - tức là những quy định mới, khác luật hoặc chưa có luật điều chỉnh nhằm mở đường cho cái mới và kiến tạo tương lai. Tuy nhiên, đại biểu cũng lưu ý dự thảo đã đưa ra các điều kiện kiểm soát chặt chẽ về phạm vi, đối tượng và nguyên tắc để đảm bảo tính thận trọng, chặt chẽ.

Ở góc độ phản biện, đại biểu Trịnh Xuân An băn khoăn về tính khả thi của Điều 9 khi các tiêu chí điều kiện bị "siết" quá chặt trong khi phạm vi mở ra lại rất lớn. Đại biểu cũng đề nghị rà soát lại quy định không thí điểm đối với lĩnh vực quốc phòng, an ninh vì nội dung này đã được nêu ở phần nguyên tắc, tránh trùng lặp và gây khó hiểu khi triển khai vào các lĩnh vực cụ thể như giao thông hay phòng cháy chữa cháy.

Trong khi đó, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) đề xuất bổ sung vào phạm vi thí điểm các chính sách đặc biệt để thu hút chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành cả trong và ngoài nước. Việc ưu đãi vượt trội này sẽ phát huy hiệu quả nguồn trí thức trình độ cao cho sự phát triển bền vững của Thủ đô.

Quản lý không gian ngầm và không gian tầm thấp: Nền tảng pháp lý cho đô thị hiện đại

Vấn đề quản lý không gian được các đại biểu đề cập. Đại biểu Lê Nữ Thùy Dương đề nghị bổ sung quy định về kết nối không gian ngầm giữa các công trình trên mặt đất và các ga giao thông công cộng theo mô hình TOD. Đại biểu cho rằng hiện nay luật mới chỉ đề cập kết nối trên mặt đất, trong khi việc liên thông không gian ngầm với các khu thương mại dịch vụ lân cận là yếu tố cốt lõi để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Về không gian tầm cao và tầm thấp, đại biểu Trịnh Xuân An nhấn mạnh đây là địa bàn hết sức quan trọng nhưng hiện chưa có nền tảng pháp lý vững chắc. Đại biểu đặt câu hỏi: "Không gian tầm thấp là bao nhiêu? Drone bay bao nhiêu, ai quản lý?" và cảnh báo nếu không làm rõ sẽ xung đột với Luật bảo vệ công trình quốc phòng quân sự. Do đó, đại biểu đề xuất cần một luật riêng về kinh tế tầm thấp để đồng bộ với Luật Thủ đô.

Giải quyết các vấn đề “nóng”: Giao thông, môi trường và chung cư cũ

Đại biểu Nguyễn Công Hoàng (Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên) bày tỏ sự trăn trở khi các vấn đề bức xúc nhất hiện nay là giao thông và môi trường chưa thấy có đột phá rõ nét trong dự thảo. Đại biểu mong muốn ban soạn thảo đưa vào các cơ chế đặc thù mang tính "đột phá" để giải quyết dứt điểm tình trạng này, hướng tới một Thủ đô xanh – sạch – đẹp.

Liên quan đến nhà ở, đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng cần thể chế hóa tinh thần của Nghị quyết 98 về cải tạo chung cư cũ. Đại biểu thẳng thắn chỉ ra điểm vướng: "Nếu cứ yêu cầu 70% người dân đồng ý thì không bao giờ làm được chung cư cũ ở Hà Nội" và đề xuất tỷ lệ này chỉ nên là 50% + 1. Ngoài ra, cần cho phép Thủ đô tăng mật độ xây dựng và chiều cao công trình ở các khu vực ngoài lõi để hỗ trợ tái định cư tại chỗ.

Liên kết vùng và An ninh quốc phòng: Thủ đô là trung tâm của sự kết nối

Đại biểu Nguyễn Công Hoàng nhấn mạnh Hà Nội là "trái tim" và là địa bàn liên kết với nhiều địa phương nhất. Do đó, Luật cần làm rõ cơ chế bổ sung nguồn lực và phân chia lợi ích trong liên kết vùng về hạ tầng, logistics, cấp thoát nước và môi trường.

Về quốc phòng, an ninh, một số đại biểu cùng lưu ý cần bổ sung cơ chế bảo vệ Thủ đô với vai trò là cơ quan đầu não. Đại biểu Trịnh Xuân An đề xuất cần có nguyên tắc tạo điều kiện cho lực lượng vũ trang thành phố về cả biên chế và ngân sách đầu tư. Bên cạnh đó, đại biểu Lê Hoàng Hải đề nghị khi HĐND thành phố quy định các biện pháp hành chính cấp bách thì phải bảo đảm không hạn chế quyền con người, quyền công dân theo đúng Hiến pháp.

Một điểm mới đáng chú ý được một số đại biểu ủng hộ là cơ chế miễn xử lý vi phạm cho cán bộ làm đúng quy trình nhưng vẫn gây thất thoát. Đại biểu cho rằng cơ chế này nên được áp dụng rộng rãi để khuyến khích cán bộ "dám nghĩ, dám làm". Các đại biểu kỳ vọng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) sau khi được tiếp thu và hoàn thiện sẽ trở thành "luật gốc", tạo hành lang pháp lý vững chắc để Hà Nội bứt phá, không chỉ vì sự phát triển của riêng Thủ đô mà còn vì sự lớn mạnh của cả dân tộc.