Hoàn thiện quy định về công chứng theo hướng minh bạch, thuận lợi cho người dân và tổ chức

Cho ý kiến về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, các đại biểu Quốc hội bày tỏ sự đồng tình với sự cần thiết ban hành Luật nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đồng thời góp ý nhiều nội dung cụ thể để hoàn thiện dự thảo. Đại biểu Hoàng Quốc Khánh, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu bày tỏ sự đồng tình cao với dự thảo Luật. Góp ý về quy định các giao dịch phải công chứng và việc đăng tải thông tin (Điều 3 dự thảo Luật), đại biểu cho rằng, dự thảo đã quy định rõ các loại giao dịch bắt buộc phải công chứng như mua bán, chuyển nhượng, tặng cho, phân chia di sản, góp vốn, thế chấp bất động sản.

Tuy nhiên, tại khoản 2 Điều 3 quy định Bộ Tư pháp có trách nhiệm rà soát, cập nhật và đăng tải các giao dịch này trên Cổng thông tin điện tử của Bộ, đại biểu đề nghị cần làm rõ giá trị pháp lý của các thông tin được đăng tải. Đại biểu băn khoăn các tổ chức hành nghề công chứng và Ủy ban nhân dân cấp xã có được căn cứ vào đây để thực hiện công chứng, chứng thực hay không; trong trường hợp thông tin đăng tải thiếu hoặc không chính xác thì hậu quả pháp lý sẽ được xử lý như thế nào.

Các đại biểu tham gia cuộc họp Tổ 9

Từ đó, đại biểu đề nghị quy định theo hướng thông tin trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tư pháp chỉ mang giá trị tham chiếu, không có giá trị bắt buộc, do các loại giao dịch phải công chứng đã được quy định cụ thể trong luật. Đồng thời, Bộ Tư pháp cần phối hợp với các bộ, ngành Trung ương rà soát, cung cấp thông tin đầy đủ theo từng lĩnh vực, tránh sai sót hoặc thiếu sót.

Về thành phần hồ sơ và khai thác cơ sở dữ liệu (Điều 42 dự thảo Luật), đại biểu Hoàng Quốc Khánh cho rằng quy định tại khoản 7 và khoản 11 về việc công chứng viên yêu cầu người yêu cầu công chứng xuất trình bản chính (giấy hoặc điện tử) để đối chiếu chưa phân định rõ loại giấy tờ bắt buộc phải có trong hồ sơ và loại giấy tờ chỉ cần xuất trình để đối chiếu. Đại biểu kiến nghị Ban soạn thảo cần quy định cụ thể một số loại giấy tờ bắt buộc phải có trong hồ sơ công chứng đối với mọi trường hợp; đối với các giấy tờ khác, người dân chỉ cần xuất trình bản chính để đối chiếu khi công chứng viên không thể khai thác thông tin trên cơ sở dữ liệu, qua đó tạo thuận lợi hơn cho người dân khi thực hiện thủ tục.

Góp ý vào dự thảo Luật, đại biểu Hà Thị Nga, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu cho biết, tại khoản 1 Điều 3, dự thảo quy định các giao dịch tặng cho, phân chia, góp vốn bất động sản giữa cá nhân với cá nhân hoặc giữa cá nhân với tổ chức không kinh doanh bất động sản phải công chứng. Theo đại biểu, quy định này có thể gây mâu thuẫn với khoản 2 Điều 164 Luật Nhà ở, khi luật này quy định trường hợp tổ chức tặng cho nhà tình nghĩa, nhà tình thương, nhà đại đoàn kết thì không bắt buộc công chứng hợp đồng, trừ khi các bên có nhu cầu.

Tại cuộc họp, đại biểu Lê Minh Nam, Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ cho rằng, việc liệt kê cụ thể các loại giao dịch như mua bán, chuyển nhượng, tặng cho, phân chia di sản, thế chấp… giúp xác định rõ phạm vi công chứng bắt buộc, tạo thuận lợi cho tổ chức và cá nhân. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý việc quy định quá chi tiết trong Luật có thể dẫn đến xung đột với các luật khác như Luật Nhà ở, Luật Đất đai, Luật Kinh doanh bất động sản trong quá trình áp dụng.

Đồng tình với ý kiến của đại biểu Hoàng Quốc Khánh, đại biểu Lê Minh Nam cho rằng, nếu đã quy định cụ thể trong luật mà vẫn giao Bộ Tư pháp rà soát, công bố trên Cổng thông tin điện tử thì cần làm rõ giá trị pháp lý và phải căn cứ vào quy định của Luật. Từ đó, đại biểu kiến nghị để bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp thực tiễn, Luật nên quy định theo hướng nguyên tắc chung, còn các đối tượng, giao dịch cụ thể nên giao Chính phủ quy định, qua đó bảo đảm tính thống nhất và giảm thiểu khó khăn, vướng mắc trong thực hiện.

Góp ý dự thảo Luật, đại biểu Phạm Thị Minh Huệ, Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ nêu một số nội dung cần quan tâm. Về phân cấp, phân quyền, đại biểu nhất trí với việc chuyển thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm công chứng viên từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp sang Chủ tịch UBND cấp tỉnh, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương và nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Đối với văn phòng công chứng loại hình doanh nghiệp tư nhân (Điều 23 dự thảo Luật), đại biểu đề nghị bổ sung các tiêu chí cụ thể như mật độ dân số, điều kiện hạ tầng, khó khăn trong việc thành lập công ty hợp danh… làm cơ sở để địa phương ban hành danh mục các xã được phép thành lập văn phòng công chứng theo loại hình này, bảo đảm phát triển bền vững và quản lý thống nhất trên toàn quốc.

Về địa điểm công chứng giao dịch bất động sản (Điều 44 dự thảo Luật), đại biểu cho rằng quy định việc ủy quyền liên quan đến bất động sản phải thực hiện tại nơi có bất động sản sẽ tạo rào cản hành chính, gây tốn kém thời gian, chi phí, nhất là khi các đồng sở hữu cư trú tại nhiều địa phương khác nhau. Do đó, đại biểu đề xuất giữ nguyên quy định của Luật Công chứng năm 2024 đối với văn bản ủy quyền nhằm tạo thuận lợi cho người dân.

Nhấn mạnh dự thảo Luật có liên quan trực tiếp đến các quyền cơ bản của công dân trong các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, dân sự và hành chính, đại biểu Trần Sỹ Thanh, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn cho rằng Luật phải bảo đảm nguyên tắc lập pháp, không làm phát sinh thêm thủ tục, gây phiền hà cho người dân.

Đại biểu cũng chỉ ra thực trạng lạm dụng công chứng hiện nay còn phổ biến, từ bằng đại học, giấy khai sinh đến các chứng chỉ đều yêu cầu công chứng nhiều lần, gây lãng phí thời gian, chi phí và nguồn lực xã hội. Từ đó, đại biểu đề nghị khi đã có cơ sở dữ liệu quốc gia, cần nghiêm cấm việc yêu cầu công chứng đối với các giấy tờ đã có thông tin trên hệ thống; đồng thời, cần có cơ chế khai thác, sử dụng dữ liệu thay thế cho việc công chứng tràn lan, hạn chế nguy cơ làm giả giấy tờ hoặc lừa đảo.

Nhấn mạnh tầm nhìn dài hạn và tính dự báo của Luật, đại biểu Trần Sỹ Thanh lưu ý, Luật không chỉ dừng lại ở việc pháp lý hóa cách quản lý hiện tại mà cần có tính dự báo, định hướng tương lai; tránh tình trạng Luật vừa ban hành đã phải sửa đổi, đồng thời không nên quy định cứng nhắc, lạc hậu, dễ dẫn đến tâm lý né tránh, đùn đẩy trách nhiệm của cán bộ, qua đó ảnh hưởng đến sự sáng tạo, dám nghĩ, dám làm của cả người dân và đội ngũ thực thi.