Phối hợp giám sát việc thực hiện điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế, thúc đẩy hiệu quả đối ngoại nghị viện

Các đại biểu Quốc hội, chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và toàn diện, việc ký kết và thực hiện điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế không chỉ đơn thuần là hoạt động đối ngoại truyền thống mà đã trở thành một bộ phận cấu thành thiết yếu của quản trị quốc gia, xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật. Việc xây dựng Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về phối hợp giám sát việc thực hiện điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế sẽ từng bước hình thành cơ chế phối hợp giám sát quốc tế của Quốc hội Việt Nam theo hướng chủ động hơn, thực chất hơn, chuyên nghiệp hơn, từ đó góp phần nâng cao vai trò của Quốc hội Việt Nam, thúc đẩy đối ngoại nghị viện.

20/5/2026

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới chủ trì Hội thảo

Như Cổng Thông tin điện tử Quốc hội đã thông tin, sáng 20/5, tại thành phố Đà Nẵng, dưới sự chủ trì của Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại tổ chức Hội thảo “Góp ý dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về phối hợp giám sát việc thực hiện điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế”.

Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Vũ Hải Hà điều hành Hội thảo

Cần làm rõ vai trò, nội dung, phương thức phối hợp trong giám sát việc thực hiện điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế

Là người có nhiều năm hoạt động thực tiễn về lĩnh vực đối ngoại trong cả cơ quan lập pháp và hành pháp, Tiến sĩ Ngô Đức Mạnh, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Nga cho rằng, giám sát việc thực hiện điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế là một nhiệm vụ quan trọng thuộc chức năng giám sát của Quốc hội. Nhiệm vụ này bắt nguồn từ nguyên tắc hiến định lần đầu tiên được thể chế hóa trong Hiến pháp năm 2013, theo đó, Việt Nam cam kết “tuân thủ Hiến chương Liên hợp quốc và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên” (Điều 12). Quy định mới này trong Hiến pháp khẳng định ở tầm cao nhất, mạnh mẽ nhất, cam kết có giá trị pháp lý cao nhất của Việt Nam trong việc tôn trọng và thực hiện các cam kết quốc tế của mình.

Tiến sĩ Ngô Đức Mạnh, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Nga phát biểu

Theo Tiến sĩ Ngô Đức Mạnh, Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân tại Điều 20 về Hoạt động giám sát của Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội quy định: “Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, phối hợp với cơ quan có liên quan của Quốc hội của quốc gia cùng ký kết điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế tiến hành giám sát việc thực hiện điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, bình đẳng, cùng có lợi, phù hợp với các quy định của điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế và pháp luật, điều kiện thực tế của các bên ký kết”. Từ đó, vấn đề đặt ra là cần làm rõ vai trò, nội dung, phương thức phối hợp giữa Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội trong hoạt động giám sát việc thực hiện điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế.

Tiến sĩ Ngô Đức Mạnh, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Nga phát biểu

“Việc ban hành Nghị quyết quy định chi tiết điểm h, khoản 1, điều 20 của Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân là rất cần thiết nhằm bảo đảm triển khai hoạt động phối hợp giám sát việc thực hiện điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế trong thực tiễn. Điều này là yêu cầu cấp thiết, phát sinh từ thực tiễn thời gian qua, Quốc hội Việt Nam đã ký kết nhiều Thỏa thuận hợp tác với Quốc hội các nước có nội dung trao đổi, chia sẻ thông tin hoạt động nghị viện, phối hợp giám sát, thúc đẩy việc thực hiện các thỏa thuận hợp tác song phương, đa phương, đồng thời tiến hành nhiều hoạt động phối hợp giám sát, khảo sát việc thực hiện các điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế với Quốc hội các nước”, Tiến sĩ Ngô Đức Mạnh nhấn mạnh.

Cũng theo Tiến sĩ Ngô Đức Mạnh, việc ban hành Nghị quyết còn tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan của Quốc hội, phát huy vai trò của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội trong việc giám sát thực hiện điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế; qua đó, phát huy vai trò của Quốc hội là cơ quan giám sát tối cao việc thi hành Hiến pháp, pháp luật và đảm bảo việc thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam đã được quy định trong Hiến pháp.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Nga cũng cho rằng, dự thảo Nghị quyết cần có quy định về phối hợp ngang giữa các cơ quan của Quốc hội trong quá trình phối hợp giám sát với cơ quan của Quốc hội, nghị viện nước ngoài, nhất là với Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại để có sự thống nhất chung về nội dung, phương thức tiến hành giữa các cơ quan của Quốc hội Việt Nam. Cần thống nhất và xác định cơ quan đầu mối trong việc trao đổi, thống nhất việc triển khai phối hợp giám sát của các cơ quan Quốc hội nước ta với cơ quan hữu quan của Quốc hội/nghị viện của quốc gia ký kết điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế; phù hợp với các quy định hiện hành của Quốc hội nước ta về vai trò của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại trong việc đảm đương vai trò là cơ quan thực hiện quan hệ đối ngoại với Quốc hội/nghị viện các nước.

Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Thu Hà phát biểu

Nâng cao vai trò của Quốc hội Việt Nam trong thực hiện các cam kết quốc tế, thúc đẩy đối ngoại nghị viện thực chất, hiệu quả, chủ động hơn

Cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành và nhiều nội dung của dự thảo Nghị quyết quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân về phối hợp giám sát việc thực hiện điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Thu Hà cho rằng, đây là một bước thể chế hóa rất kịp thời quy định mới của Luật Hoạt động giám sát năm 2025, đồng thời góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động đối ngoại nghị viện trong giai đoạn hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Việc xây dựng Nghị quyết này không chỉ nhằm hoàn thiện một quy trình kỹ thuật trong hoạt động giám sát, mà sâu xa hơn là từng bước hình thành cơ chế phối hợp giám sát quốc tế của Quốc hội Việt Nam theo hướng chủ động hơn, thực chất hơn, chuyên nghiệp hơn, đồng thời vẫn giữ vững nguyên tắc độc lập, chủ quyền quốc gia, lợi ích quốc gia - dân tộc và quản lý thống nhất hoạt động đối ngoại.

Các đồng chí trong Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại tham dự Hội thảo

Cũng theo Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Thu Hà, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc thực hiện các điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế không còn đơn thuần là trách nhiệm của cơ quan hành pháp, mà ngày càng đòi hỏi vai trò tham gia mạnh mẽ hơn của Quốc hội trong giám sát, theo dõi việc thực thi cam kết quốc tế, đồng hành cùng Chính phủ trong hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả thực thi các cam kết quốc tế. Trên tinh thần đó, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Thu Hà đề nghị tiếp tục rà soát về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng để bảo đảm tính thống nhất và chặt chẽ của dự thảo; làm rõ hơn tính chất đặc thù của hoạt động “phối hợp giám sát” để tránh chồng lấn với hoạt động giám sát theo thẩm quyền quốc gia. Về nội dung phối hợp giám sát, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Thu Hà đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm phù hợp với bản chất của hợp tác nghị viện quốc tế và khả năng triển khai thực tế. Còn về hình thức phối hợp giám sát, cần nghiên cứu kỹ hơn quy định về “đoàn giám sát chung”.

Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Thu Hà phát biểu

“Qua rà soát dự thảo, tôi thấy đã bước đầu xác lập vai trò đầu mối của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại trong việc tiếp nhận kế hoạch, thông báo với cơ quan đại diện và theo dõi hoạt động phối hợp giám sát. Tuy nhiên, trên thực tế, hoạt động phối hợp giám sát liên quan trực tiếp đến quan hệ đối ngoại nghị viện, việc thực hiện các cam kết quốc tế cũng như những vấn đề có thể tác động tới quan hệ song phương hoặc đa phương. Do đó, tôi đề nghị tiếp tục rà soát để làm rõ hơn cơ chế điều phối chung, tổng hợp kết quả, theo dõi kiến nghị sau giám sát, xây dựng cơ sở dữ liệu, hướng dẫn nghiệp vụ phối hợp giám sát quốc tế và chia sẻ dữ liệu, thông tin giữa các cơ quan của Quốc hội, tránh tình trạng triển khai phân tán, thiếu liên thông hoặc phát sinh chồng chéo trong hoạt động đối ngoại”, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Thu Hà đề nghị.

Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Vũ Hải Hà điều hành Hội thảo

Bên cạnh đó, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Thu Hà cũng cho rằng, cần đặc biệt quan tâm đến yêu cầu bảo mật thông tin, dữ liệu và an ninh đối ngoại trong quá trình phối hợp giám sát. Về kinh phí và điều kiện bảo đảm thực hiện, cần tiếp tục rà soát để bảo đảm tính khả thi, tiết kiệm và hiệu quả. Đồng thời nhấn mạnh, việc ban hành Nghị quyết này sẽ góp phần nâng cao vai trò của Quốc hội Việt Nam trong thực hiện các cam kết quốc tế, thúc đẩy đối ngoại nghị viện thực chất, hiệu quả, chủ động hơn; đồng thời góp phần củng cố hiệu lực, hiệu quả giám sát của Quốc hội trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng toàn diện và sâu rộng.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Từ giám sát thủ tục đến giám sát hiệu quả thực thi

Dưới góc độ một chuyên gia luật, PGS.TS. Nguyễn Toàn Thắng, Trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng, giám sát hiệu quả thực thi là một quá trình liên tục bao gồm việc theo dõi, xem xét, phân tích và đánh giá không chỉ tình trạng pháp lý hiện hành của văn kiện mà còn tác động thực tiễn của nó đối với đời sống kinh tế xã hội và sự tuân thủ toàn diện nghĩa vụ quốc tế. Điều ước quốc tế có bản chất pháp lý ràng buộc, làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của quốc gia thành viên theo hệ thống pháp luật quốc tế. Vì vậy, việc giám sát thực hiện điều ước quốc tế đòi hỏi sự cân bằng và đánh giá trên cả hai bình diện đối nội và đối ngoại.

PGS.TS. Nguyễn Toàn Thắng, Trường Đại học Luật Hà Nội phát biểu

Khác biệt với điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế mang tính chất pháp lý mềm dẻo hơn, không tạo ra nghĩa vụ ràng buộc quốc gia theo pháp luật quốc tế và có phạm vi chủ thể tham gia ký kết vô cùng đa dạng, phân tán từ các bộ ngành trung ương đến chính quyền địa phương. Do tính linh hoạt này, cơ chế giám sát thỏa thuận quốc tế chú trọng vào việc kiểm soát nguy cơ các cơ quan quản lý nhà nước ký kết vượt quá thẩm quyền được giao, hoặc vô tình đưa ra các cam kết trái với điều ước quốc tế mà quốc gia đã là thành viên. Trọng tâm giám sát thỏa thuận quốc tế nằm ở việc theo dõi tính thống nhất của toàn bộ hệ thống văn kiện đối ngoại, hiệu quả hợp tác thực tế đạt được so với những mục tiêu ban đầu đề ra.

Để bảo đảm tính đồng bộ pháp lý và phát huy tối đa vai trò của các cơ quan chuyên môn, PGS.TS. Nguyễn Toàn Thắng cho rằng, việc phối hợp giám sát việc thực hiện điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận hợp tác giữa hai Quốc hội, văn kiện hợp tác giữa Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội với các cơ quan tương ứng của Quốc hội nước đối tác, hoặc trên cơ sở văn bản đồng thuận thông qua kênh đối ngoại nghị viện cho các hoạt động cụ thể. Để hiện thực hóa tư duy chuyển dịch từ giám sát thủ tục sang giám sát hiệu quả thực thi, PGS.TS. Nguyễn Toàn Thắng kiến nghị quy định "Phối hợp tổ chức đoàn khảo sát chung để thu thập thông tin phục vụ hoạt động phối hợp giám sát hoặc phối hợp tổ chức khảo sát song song theo các nội dung, tiêu chí được các bên thống nhất trước; mỗi bên chủ động khảo sát trong phạm vi quốc gia của mình và tiến hành trao đổi, đối chiếu kết quả khảo sát".

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Về lựa chọn nội dung giám sát, PGS.TS. Nguyễn Toàn Thắng cho rằng, hoạt động này nên tập trung vào các cam kết có tác động lớn, có khó khăn trong thực hiện hoặc có yêu cầu phối hợp song phương, đa phương thực chất.

“Sự ra đời của Nghị quyết quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành điểm h khoản 1 Điều 20 Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân về phối hợp giám sát việc thực hiện điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế không đơn thuần là việc hoàn thiện một mảng ghép trong kỹ thuật lập pháp. Quá trình lập quy này đánh dấu bước tiến mang tính tư duy chiến lược của cơ quan đại diện dân cử, đáp ứng các đòi hỏi về nâng cao năng lực hội nhập, bảo vệ lợi ích quốc gia và kiểm soát quyền lực nhà nước một cách toàn diện theo định hướng của Đảng”, PGS.TS. Nguyễn Toàn Thắng nhấn mạnh.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Phương Tuấn phát biểu

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Cao Mạnh Linh phát biểu

Cũng tại hội thảo, các đại biểu, chuyên gia đánh giá cao dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã bám sát và thể chế hóa đầy đủ các văn kiện mới nhất của Đảng, đặc biệt là Chỉ thị số 56-CT/TW ngày 24/12/2025 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác ký kết và thực hiện các cam kết quốc tế và Quy định số 392-QĐ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về quản lý thống nhất các hoạt động đối ngoại.

Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Minh Hiếu phát biểu

Dự thảo đã chuẩn hóa được quy trình, thủ tục mang tính pháp lý đồng bộ để các Ủy ban chủ động thực hiện; xử lý vướng mắc về thẩm quyền khi quy định hoạt động phối hợp giám sát được thực hiện trên cả “lãnh thổ nước có cơ quan phối hợp giám sát”.

Bên cạnh đó, việc đa dạng hóa các hình thức từ tổ chức đoàn giám sát, khảo sát chung đến “lồng ghép nội dung phối hợp giám sát trong khuôn khổ các hoạt động đối ngoại nghị viện” giúp tối ưu hóa nguồn ngân sách, phù hợp với thực tiễn hoạt động đối ngoại của Quốc hội.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Đinh Công Sỹ phát biểu tiếp thu các ý kiến tại Hội thảo

Phát biểu tiếp thu các ý kiến tại Hội thảo, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Đinh Công Sỹ cũng gửi lời cảm ơn sâu sắc các đại biểu, chuyên gia đã có những nghiên cứu tâm huyết, góp ý trực tiếp vào các Điều, khoản trong dự thảo Nghị quyết. Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại sẽ tiếp thu, tổng hợp để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về phối hợp giám sát việc thực hiện điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế với chất lượng cao nhất. Theo dự kiến, Nghị quyết sẽ được trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, thông qua tại Phiên họp tháng 6/2026 theo quy định về trình tự, thủ tục rút gọn tại Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật./.

Một số hình ảnh tại Hội thảo: