Mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý: Cần có lộ trình, đảm bảo cân đối nguồn lực

Cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, đa số đại biểu tại Tổ 4 tán thành sự cần thiết xây dựng và ban hành Luật nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về công tác trợ giúp pháp lý, đặc biệt là tại Nghị quyết số 66-NQ/TW để ưu tiên nguồn lực tương xứng cho phổ biến pháp luật, giáo dục trợ giúp pháp lý đối tượng đặc thù, yếu thế, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định dự Phiên thảo luận tại Tổ 4 

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm về dự án Luật này là quy định đối tượng người được trợ giúp pháp lý tại Điều 1 dự thảo Luật (sửa đổi, bổ sung Điều 7 Luật hiện hành). Theo đó, còn ý kiến khác nhau về đối tượng người được trợ giúp pháp lý.

Đồng tình mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý

Góp ý vào nội dung này, đại biểu Tráng A Dương - Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai cơ bản nhất trí với việc mở rộng đối tượng người được trợ giúp pháp lý là người dân tộc thiểu số ít người, đồng thời giữ nguyên đối tượng người được trợ giúp pháp lý là người dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng đồng bào có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Theo đại biểu, quy định này là phù hợp và nhất quán với quan điểm của Đảng về công tác dân tộc cũng như về chính sách dân tộc.

Tuy nhiên, đại biểu Tráng A Dương đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu mở rộng đối tượng trợ giúp pháp lý đối với người dân tộc thiểu số sinh sống tại địa bàn khó khăn được quy định ở tại Nghị định 272/2025/NĐ-CP của Chính phủ về phân định vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2030.

Đại biểu Tráng A Dương - Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai phát biểu 

“Thực tiễn cho thấy, nhóm đối tượng này vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản tiếp cận pháp luật như: hạn chế về ngôn ngữ, trình độ dân trí, vùng điều kiện kinh tế khó khăn, địa bàn phân tán và giao thông cách trở. Do vậy, việc bổ sung đối tượng này không chỉ nhằm bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người dân mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách, đặc biệt là chính sách dân tộc trong giai đoạn mới”, đại biểu Tráng A Dương phân tích.

Trên cơ sở đó, đại biểu Tráng A Dương đề nghị, bổ sung từ “khó khăn” và chỉnh lý quy định theo hướng: “Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, người dân tộc thiểu số rất ít người”.

Các đại biểu tham gia Phiên thảo luận tại Tổ 4

Liên quan đến quy định về Trung tâm trợ giúp pháp lý, đại biểu Tráng A Dương nhận thấy, dự thảo Luật đã bổ sung tiêu chí địa bàn thành lập Chi nhánh của Trung tâm trợ giúp pháp lý và giao Chủ tịch UBND cấp tỉnh được chủ động quyết định thành lập, địa bàn đặt Chi nhánh trên cơ sở điều kiện thực tế, yêu cầu của từng địa phương. Song, đại biểu cho rằng, quy định như vậy là lược bỏ quy định cứng về tiêu chí địa bàn, do đó, cần được cân nhắc, nhất là đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đại biểu lý giải, người dân ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn có nhu cầu trợ giúp pháp lý rất lớn và đa dạng, đặc biệt là trong lĩnh vực đời sống như hình sự, dân sự, đất đai, hôn nhân gia đình và lao động, trong khi khả năng tiếp cận dịch vụ đối với những đối tượng này còn rất hạn chế.

Từ thực tế này, đại biểu Tráng A Dương cho rằng, nếu giao toàn diện cho địa phương quyết định thành lập, địa bàn đặt Chi nhánh của Trung tâm trợ giúp pháp lý mà thiếu tính thống nhất thì có thể dẫn đến tình trạng không đồng đều giữa các địa phương, thậm chí làm thu hẹp khả năng tiếp cận trợ giúp pháp lý của người dân tại những địa bàn khó khăn.

Đại biểu Nguyễn Tiến Hùng - Đoàn ĐBQH TP. Huế phát biểu

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Tiến Hùng - Đoàn ĐBQH TP. Huế nêu rõ, các đối tượng được trợ giúp pháp lý tại dự thảo Luật đã mở rộng hơn so với Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017. Tuy nhiên, đại biểu bày tỏ băn khoăn với đối tượng “người không biết chữ” và cho rằng đây cũng là một trong những đối tượng yếu thế và có bất lợi nhất định trong quá trình tham gia các quan hệ pháp luật.

Vì vậy, đại biểu Nguyễn Tiến Hùng đề nghị bổ sung “người không biết chữ” vào danh mục các đối tượng được trợ giúp pháp lý.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật lần này đã đưa quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số vào hoạt động trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, các quy định này trong dự thảo Luật còn mang tính chung chung, trong khi đó, những quy định về giá trị văn bản trên môi trường mạng, yêu cầu trợ giúp pháp lý thông qua internet, việc trả lời online của các trợ giúp viên... chưa được quy định trong dự thảo Luật.

Do đó, đại biểu Nguyễn Tiến Hùng đề nghị cần quy định rất chặt chẽ về công tác bảo mật, bảo đảm dữ liệu thông tin cá nhân của người được trợ giúp pháp lý trên môi trường số.

Mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý phải có lộ trình và đảm bảo cân đối nguồn lực

Qua các ý kiến thảo luận tại Tổ 4 đề nghị mở rộng thêm nhiều đối tượng khác được trợ giúp pháp lý, đại biểu Bùi Mạnh Cường - Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa bày tỏ quan điểm trái chiều và cho rằng, việc thực hiện trợ giúp pháp lý cần phải đảm bảo cân đối nguồn lực.

Đại biểu Bùi Mạnh Cường - Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa phát biểu

“Nguồn lực ở đây gồm người thực hiện trợ giúp pháp lý và kinh phí thực hiện trợ giúp pháp lý. Nếu chúng ta mở rộng quá nhiều thì nguồn lực này có đảm bảo hay không? Nhất là trợ giúp pháp lý liên quan nhiều đến việc thực hiện thủ tục tố tụng. Trong khi đó, kinh phí cho người thực hiện trợ giúp pháp lý theo quy định mới của tố tụng là rất cao. Vậy nguồn lực mở rộng quá nhiều thì có thực hiện được hay không? Và nếu mở rộng quá nhiều đối tượng được trợ giúp pháp lý thì đối với người thực hiện trợ giúp pháp lý, chúng ta có đảm bảo được nguồn lực không?”, đại biểu băn khoăn.

Từ băn khoăn nêu trên, đại biểu Bùi Mạnh Cường đề nghị Cơ quan soạn thảo cân nhắc việc mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý và bày tỏ đồng tình với quy định như dự thảo Luật. Theo đó, việc mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý phải có lộ trình và đảm bảo cân đối nguồn lực.

Cũng tại Phiên họp, các đại biểu thảo luận về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi); dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi). Các ý kiến tán thành sự cần thiết, mục đích xây dựng 03 Luật nêu trên; cơ bản tán thành với phạm vi sửa đổi, bổ sung của các dự án Luật. Nội dung của các dự án Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tính tương thích với điều ước quốc tế có liên quan mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên. Các đại biểu nhận thấy, Hồ sơ các dự án Luật đã được Chính phủ chuẩn bị nghiêm túc, công phu, bảo đảm đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Bên cạnh đó, các ý kiến đề nghị Chính phủ chỉ đạo tiếp tục rà soát quy định của các dự thảo Luật để bảo đảm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời Nghị quyết Đại hội XIV và các chủ trương, đường lối có liên quan của Đảng, quan điểm về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật; tiếp tục rà soát về nguồn tài chính và nguồn nhân lực để bảo đảm quá trình tổ chức thực hiện khả thi, hiệu quả.