Quang cảnh Phiên họp
Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh điều hành Phiên họp
Trình bày báo cáo kết quả giám sát văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội, Chủ nhiệm Uỷ ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho biết, năm 2025, hoạt động giám sát văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội tiếp tục được quan tâm, chú trọng thực hiện. Ngay sau khi sáp nhật, hợp nhất, thành lập mới, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội tiếp tục thực hiện nền nếp hoạt động giám sát văn bản quy phạm pháp luật, đã tiến hành giám sát đối với 602 văn bản; trong đó, nhiều cơ quan đã tiến hành giám sát khối lượng lớn văn bản, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Về thực hiện các kiến nghị giám sát trong các Báo cáo kết quả giám sát, cơ bản Chính phủ, các Bộ, ngành đã có nhiều cố gắng trong việc thực hiện kiến nghị của các cơ quan của Quốc hội tại kỳ giám sát năm 2024 và các quý của năm 2025. Theo báo cáo, có 26 kiến nghị giám sát đã được thực hiện, góp phần tạo chuyển biến tích cực trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Tuy nhiên, vẫn còn 25 kiến nghị chưa được thực hiện; trong đó, một số kiến nghị đã được nêu qua nhiều kỳ giám sát, kéo dài nhiều năm.
Chủ nhiệm Uỷ ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga trình bày báo cáo
Trong năm 2025, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Trưởng ngành đã có nhiều nỗ lực trong việc tổ chức triển khai xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật với khối lượng rất lớn văn bản quy định chi tiết (352 văn bản), giúp luật, pháp lệnh, nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội kịp thời đi vào cuộc sống. Tuy nhiên, còn 173 văn bản ban hành chậm hơn thời điểm có hiệu lực thi hành theo quy định của luật, pháp lệnh, nghị quyết; trong đó, có một số văn bản chậm từ 06 tháng đến 02 năm; còn 47 điều, khoản được giao quy định chi tiết của 21 luật, nghị quyết chưa được ban hành; đáng lưu ý, nhiều Luật đã có hiệu lực pháp luật nhưng còn nợ phần lớn văn bản quy định chi tiết.
Thường trực Uỷ ban Dân nguyện và Giám sát nhấn mạnh, kết quả giám sát của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội cho thấy, các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành trong năm 2025 cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; bảo đảm tuân thủ đúng thẩm quyền, trình tự, hình thức văn bản và các căn cứ pháp lý theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đến nay chưa phát hiện sai sót, vi phạm về trình tự, thủ tục. Tuy nhiên, vẫn còn 01 Nghị định của Chính phủ có nội dung chưa bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật, 01 Thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo có nội dung chưa phù hợp với thực tiễn, có khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thực hiện.
Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến và Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng tại Phiên họp
Về cơ bản, các cơ quan của Quốc hội đánh giá cao sự nỗ lực, trách nhiệm trong công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, TANDTC, VKSNDTC, các Bộ, ngành về tổ chức triển khai xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đặc biệt là xây dựng, ban hành khối lượng văn bản quy định chi tiết rất lớn, tăng đột biến so với các năm trước. Chất lượng ban hành văn bản quy phạm pháp luật được chú trọng và tiếp tục nâng cao.
Tuy nhiên, việc thực hiện kiến nghị giám sát hoặc báo cáo, đề xuất, cung cấp thông tin liên quan đến các kiến nghị giám sát chưa được chú trọng đúng mức, chưa được thực hiện hoặc xử lý dứt điểm. Vẫn còn tình trạng ban hành chậm, nợ ban hành văn bản quy định chi tiết; nhiều luật đã có hiệu lực pháp luật nhưng còn nợ phần lớn văn bản quy định chi tiết. Công tác dự báo chính sách, đánh giá tác động chính sách trong một số lĩnh vực còn hạn chế, dẫn đến phải sửa đổi, bổ sung văn bản trong thời gian ngắn.
Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành tập trung thực hiện, khắc phục dứt điểm các hạn chế đã được chỉ ra trong báo cáo kết quả giám sát văn bản quy phạm pháp luật năm 2025, trong đó cần thực hiện dứt điểm 25 kiến nghị từ các kỳ giám sát trước chưa hoàn thành; khẩn trương ban hành theo thẩm quyền văn bản quy định chi tiết đối với 47 điều, khoản chưa được ban hành trong năm 2025. Đồng thời, nghiên cứu sửa đổi, bổ sung 01 Nghị định của Chính phủ và 01 Thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ ra còn nội dung chưa bảo đảm tính thống nhất, chưa phù hợp với thực tiễn.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định và Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thanh tại Phiên họp
Không để tình trạng "nợ" văn bản cản trở đưa luật vào cuộc sống
Phát biểu tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá cao công tác tổng hợp của Ủy ban Dân nguyện và Giám sát, đồng thời nhấn mạnh bối cảnh đặc biệt của năm 2025. Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, năm 2025 khối lượng công việc xây dựng pháp luật khi Quốc hội rất lớn, thông qua rất nhiều luật, dẫn đến số lượng các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành tăng lên đáng kể. Một trong những nguyên nhân dẫn đến áp lực này là sự thay đổi trong tư duy làm luật. Phó Chủ tịch Nguyễn Khắc Định phân tích, hiện nay chúng ta đang đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng luật ngắn gọn, những vấn đề cụ thể sẽ giao cho Chính phủ và các cơ quan khác thực hiện. Điều này đồng nghĩa với việc các văn bản dưới luật sẽ ngày càng nhiều, đặt ra yêu cầu công tác giám sát phải được thực hiện thường xuyên, liên tục.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định dự báo năm 2026 khối lượng công việc sẽ còn lớn hơn nữa. Số liệu thực tế cho thấy, trong năm 2025 Quốc hội ban hành 89 luật, nhưng chỉ có 25 luật có hiệu lực trước ngày 31/12/2025. Như vậy, phần lớn các luật này sẽ bắt đầu có hiệu lực và cần văn bản hướng dẫn trong năm 2026. Bối cảnh này đòi hỏi một sự đổi mới mạnh mẽ hơn nữa trong công tác giám sát văn bản quy phạm pháp luật, yêu cầu này cũng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội nhiều lần nhắc trong thời gian gần đây.
Về nội dung của báo cáo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị cần phân biệt rõ giữa việc “dự báo chính sách, đánh giá tác động chính sách của một số văn bản trong một số lĩnh vực còn hạn chế” và việc phải sửa đổi văn bản do yêu cầu mới. Phó Chủ tịch Quốc hội dẫn chứng trường hợp các Nghị định 85 hay Nghị định 275 trong năm 2025 phải sửa đổi không phải do đánh giá tác động chính sách chưa đủ, mà do yêu cầu từ Trung ương phải sửa Luật Đầu tư công, dẫn đến Nghị định phải sửa theo cho phù hợp.
Phó Chủ tịch Nguyễn Khắc Định gợi ý cần kết hợp hoạt động giám sát với hoạt động giải trình và lưu ý các cơ quan giám sát cần tính toán sâu hơn về hiệu lực văn bản, tránh việc căn cứ máy móc vào ngày luật có hiệu lực để đánh giá là chậm khi các quy định chuyển tiếp hoặc Điều 157 Luật Ban hành văn bản vẫn cho phép áp dụng văn bản cũ.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu
Về tình trạng chậm, nợ ban hành văn bản, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu thừa nhận dù tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo đã có cải thiện, nhưng việc chậm nợ vẫn còn tồn tại và đề xuất cần đưa ra các tỷ lệ so sánh cụ thể với năm 2024 để thấy rõ nỗ lực của Chính phủ và các bộ, ngành.
Về nguyên nhân, bên cạnh lý do khối lượng văn bản tăng cao, Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu chỉ rõ sự lúng túng của bộ phận cán bộ khi áp dụng Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật mới. Đặc biệt, sau khi chuyển vai chỉnh lý ý kiến đại biểu Quốc hội đối với dự thảo luật từ Quốc hội sang Chính phủ, các bộ ngành vẫn còn khá lúng túng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng xây dựng pháp luật. Để khắc phục triệt để tình trạng chậm nợ văn bản, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề xuất Chính phủ và các bộ ngành cần tăng cường công tác tự kiểm tra và kiểm tra theo thẩm quyền.
Các đại biểu tham dự Phiên họp
Một trong những nội dung được đề cập là việc chuyển đổi chế độ báo cáo giám sát. Phó Chủ tịch Nguyễn Khắc Định nhắc lại kết luận của Phó Chủ tịch Quốc hội khoá XV, Thượng tướng Trần Quang Phương về việc từ quý tới, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát sẽ trình bày báo cáo tổng hợp về dân nguyện và giám sát hàng tháng thay vì hàng quý như trước đây. Điều này đòi hỏi Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban phải thực hiện giám sát và báo cáo định kỳ hàng tháng.
Tiếp thu ý kiến Phó Chủ tịch Quốc hội nêu, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho biết theo Nghị quyết 560 và Nghị quyết 115 (mới thông qua ngày 24/12/2025), chế độ báo cáo về giám sát văn bản quy phạm pháp luật vẫn được quy định là hàng quý và hàng năm. Do đó, Chủ nhiệm Lê Thị Nga đề nghị giữ nguyên quy định này để đảm bảo tính thống nhất, song khẳng định Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban vẫn có thể báo cáo bất kỳ lúc nào nếu phát hiện văn bản có dấu hiệu trái pháp luật và năm 2026 sẽ thực hiện theo Nghị quyết 115 với yêu cầu cao hơn, phạm vi rộng hơn, đòi hỏi tính bóc tách số liệu chuyên sâu hơn.
Các đại biểu tham dự Phiên họp
Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh ghi nhận những nỗ lực lớn của Chính phủ và các cơ quan trong việc ban hành khối lượng văn bản lớn năm 2025, cơ bản đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp. Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội cũng thẳng thắn chỉ rõ những hạn chế kéo dài qua nhiều năm, nhiều kỳ giám sát nhưng chưa được thực hiện dứt điểm.
Để đảm bảo hiệu quả triển khai luật trên thực tế, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Chính phủ và các bộ ngành tiếp thu ý kiến, thực hiện dứt điểm 25 kiến nghị giám sát và khẩn trương ban hành 47 nội dung còn đang "nợ". Các cơ quan của Quốc hội theo dõi quyết liệt và đôn đốc đến cùng việc thực hiện các kiến nghị, nâng cao chất lượng nội dung và tính kịp thời của các báo cáo tổng hợp. Giao Văn phòng Quốc hội phối hợp triển khai ngay phần mềm giám sát để tổng hợp và báo cáo hàng tháng như định hướng của lãnh đạo Quốc hội.
Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh phát biểu
Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh nhấn mạnh, ở địa phương, nếu luật đã ban hành mà không có hướng dẫn chi tiết thì rất khó thực hiện, nhất là trong các lĩnh vực như đất đai, đầu tư công... Do đó, báo cáo giám sát sau khi được hoàn thiện sẽ được gửi đến các đại biểu Quốc hội tại đợt 2 Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI và đăng tải công khai trên Cổng thông tin điện tử của Quốc hội để nhân dân cùng giám sát.
