Sớm xây dựng, ban hành Chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên: Làm rõ hơn vai trò của công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo trong giai đoạn phát triển mới

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên chủ trì Hội thảo

Sáng 15/6, tại Nhà Quốc hội, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phối hợp các cơ quan liên quan tổ chức Hội thảo “Công nghiệp vật liệu và Công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới”. Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên chủ trì Hội thảo.

Tham dự Hội thảo có Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải; Phó Chủ nhiệm Ủy ban Trần Văn Khải; đại diện lãnh đạo Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội; ông Nguyễn Chỉ Sáng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam cùng đại diện lãnh đạo các Bộ ngành, địa phương và các chuyên gia, nhà khoa học.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải phát biểu

Phát biểu tại Hội thảo, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải cho biết, Hội thảo được tổ chức nhằm đánh giá toàn diện thực trạng phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo của nước ta; nhận diện các khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn. Đồng thời, thông qua Hội thảo, các đại biểu có thể trao đổi, đề xuất các định hướng, giải pháp và cơ chế, chính sách, hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm phát triển hai ngành công nghiệp nền tảng của nền kinh tế trong bối cảnh đất nước ta bước vào giai đoạn phát triển mới. Đây cũng là dịp để các cơ quan quản lý Nhà nước, các cơ quan của Quốc hội, các chuyên gia, nhà khoa học, các trường đại học, viện nghiên cứu, các hiệp hội nghề nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất các giải pháp có tính chiến lược phục vụ công tác hoạch định chủ trương, chính sách và hoàn thiện thể chế, hệ thống pháp luật trong thời gian tới.

Đưa ngành công nghệ vật liệu và công nghệ cơ khí phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới

Nhấn mạnh vị trí, vai trò của công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo trong giai đoạn phát triển mới, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải khẳng định, trong lịch sử phát triển của các quốc gia công nghiệp phát triển như Hoa Kỳ, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc, công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí luôn được coi là nền tảng của nền sản xuất hiện đại.

Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải phát biểu

Đối với Việt Nam, công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí không chỉ là các ngành sản xuất thông thường mà còn là nền tảng để thực hiện các mục tiêu lớn của đất nước đến năm 2030 và năm 2045; là cơ sở để triển khai các chương trình, dự án chiến lược quốc gia như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, điện hạt nhân, công nghiệp bán dẫn, công nghiệp quốc phòng, trung tâm dữ liệu quốc gia, hạ tầng số, năng lượng tái tạo và các ngành công nghệ chiến lược khác. 

Tuy nhiên, so với yêu cầu của giai đoạn phát triển mới và mục tiêu trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045, hai ngành vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, thách thức, một số điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ như: thiếu chiến lược quốc gia tổng thể về công nghiệp vật liệu; hệ thống thể chế, chính sách còn phân tán, thiếu đồng bộ; thiếu doanh nghiệp dẫn dắt, đầu đàn mạnh; nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng; sự liên kết giữa nghiên cứu khoa học và sản xuất kinh doanh còn lỏng lẻo, khoảng cách lớn.

Quang cảnh Hội thảo

Do vậy, những ý kiến đóng góp, đề xuất và kết quả Hội thảo có ý nghĩa rất quan trọng góp phần cung cấp cơ sở khoa học, thực tiễn thiết thực để Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, hoàn thiện các chủ trương, cơ chế, chính sách, hệ thống pháp luật để ngành công nghệ vật liệu và công nghệ cơ khí phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới, đúng như tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư trong bài viết “Đột phá thể chế, pháp luật để đất nước vươn mình” đó là đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, nền tảng vững chắc, động lực mạnh mẽ cho sự phát triển và Pháp luật đi trước một bước, mở đường cho phát triển và đổi mới sáng tạo.

Gắn phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí với các chương trình chiến lược quốc gia

Trong khuôn khổ Hội thảo, các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học khẳng định sự cần thiết phải có nhận thức và cách tiếp cận mới về công nghiệp vật liệu, công nghiệp cơ khí xem đây là các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp gốc của nền kinh tế. Đồng thời, các đại biểu cũng đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng phát triển của 02 ngành hiện nay; xác định rõ những thành tựu, hạn chế, điểm nghẽn lớn nhất và mức độ tự chủ về vật liệu, thiết bị, công nghệ của nước ta.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Phương Thủy đóng góp ý kiến

Nhiều đại biểu đã nêu ý kiến xác định những nhóm vật liệu và sản phẩm cơ khí chiến lược cần ưu tiên phát triển trong giai đoạn tới, đặc biệt là các lĩnh vực phục vụ bán dẫn, AI, robot, năng lượng mới, quốc phòng, đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân và các ngành công nghệ chiến lược khác.

Một số đại biểu đã đưa ra những đề xuất, kiến nghị về việc cần hoàn thiện về thể chế, nhất là các quy định liên quan đến đầu tư, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, tiêu chuẩn quy chuẩn, khai thác và chế biến khoáng sản, công nghiệp hỗ trợ và các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ; đồng thời góp ý cho việc xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 theo định hướng đã được đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ đạo.

Lãnh đạo Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cùng các đại biểu tham dự Hội thảo

Ngoài ra, các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học cũng đề xuất các giải pháp nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và nhà khoa học; đồng thời gắn phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí với các chương trình, dự án chiến lược quốc gia như: đường sắt tốc độ cao; điện hạt nhân; năng lượng tái tạo; hạ tầng số; trung tâm dữ liệu; công nghiệp bán dẫn và công nghiệp quốc phòng…

Đóng góp ý kiến tại Hội thảo, ông Nguyễn Chỉ Sáng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam nhấn mạnh việc cần xác lập rõ trong chủ trương phát triển công nghiệp quốc gia rằng công nghiệp cơ khí, vật liệu là ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp gốc, có vai trò trực tiếp đối với tự chủ kinh tế, tự chủ công nghiệp, an ninh năng lượng, an ninh hạ tầng và năng lực quốc phòng. Theo đó, cần ban hành cơ chế tạo thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam trong các dự án đầu tư công và dự án chiến lược. Bên cạnh đó, Nhà nước cần có chương trình cấp quốc gia cho từng nhóm sản phẩm như robot công nghiệp, máy công cụ chính xác, thiết bị điện công suất lớn, thiết bị đường sắt, thiết bị điện gió ngoài khơi. Mỗi chương trình phải có sản phẩm đầu ra cụ thể.

Ông Nguyễn Chỉ Sáng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam

Ngoài ra, theo ông Nguyễn Chỉ Sáng, cần hoàn thiện chính sách tín dụng, thuế, đất đai và đầu tư cho ngành công nghiệp vật liệu, cơ khí chiến lược. Cơ khí, vật liệu là những ngành có đầu tư lớn, vòng đời dài, thu hồi vốn chậm, rủi ro công nghệ cao, vì vậy cần có tín dụng đầu tư trung và dài hạn với lãi suất phù hợp cho dự án sản xuất sản phẩm cơ khí trọng điểm…

09 nhóm vấn đề trọng tâm kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định

Phát biểu kết luận Hội thảo, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, quán triệt tư tưởng chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và xuất phát từ yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, các đại biểu tham dự Hội thảo đã thống nhất kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định:

Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu chỉ đạo

Một là, sớm xây dựng và ban hành Chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp vật liệu, Chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp cơ khí, chế tạo trong giai đoạn mới, bảo đảm gắn kết chặt chẽ với các mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo, phát triển các ngành công nghệ chiến lược và nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế.

Hai là, rà soát toàn diện hệ thống pháp luật hiện hành, đề xuất sửa đổi bổ sung, hoàn thiện các quy định liên quan đến đầu tư, khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo, chuyển giao khoa học công nghệ, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đấu thầu, chỉ định thầu, mua sắm công, thuế, tín dụng, công nghiệp hỗ trợ, phát triển vật liệu mới và cơ khí chế tạo công nghệ cao. Đặc biệt là cơ chế chính sách thu hút người tài, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và các nguồn lực vật chất lớn đang tồn tại trong xã hội.

Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu chỉ đạo

Ba là, nghiên cứu các cơ chế đột phá để thúc đẩy nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo, thương mại hoá kết quả nghiên cứu, hình thành các trung tâm nghiên cứu vật liệu và cơ khí chế tạo trọng điểm quốc gia, hỗ trợ phát triển các phòng thí nghiệm hiện đại. Đồng thời, xây dựng cơ chế hỗ trợ và hình thành một số doanh nghiệp quốc gia dẫn dắt trong lĩnh vực vật liệu và cơ khí chế tạo, có năng lực nghiên cứu thiết kế, chế tạo tích hợp hệ thống và tham gia cạnh tranh quốc tế.

Bốn là, tập trung phát triển các nhóm vật liệu chiến lược gồm vật liệu bán dẫn thế hệ mới, vật liệu nano và nanocomposite, vật liệu năng lượng mới, vật liệu sinh học và vật liệu y sinh. Đồng thời, đẩy mạnh nghiên cứu các vật liệu phục vụ AI, robot, điện hạt nhân, quốc phòng và các ngành công nghệ chiến lược khác.

Năm là, ưu tiên phát triển các sản phẩm cơ khí chiến lược gồm thiết bị đường sắt tốc độ cao, thiết bị điện hạt nhân, robot công nghiệp, máy công cụ CNC, thiết bị bán dẫn, thiết bị năng lượng mới, UAV, drone, khuôn mẫu chính xác, thiết bị quốc phòng công nghệ cao...

Sáu là, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và nhà khoa học nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất cho ngành công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí chế tạo, khắc phục tình trạng nghiên cứu xa rời nhu cầu thực tiễn của sản xuất và thị trường.

Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh tầm quan trọng của công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới

Bảy là, chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ kỹ sư vật liệu, kỹ sư cơ điện tử, chuyên gia robot, chuyên gia AI công nghiệp, chuyên gia tự động hoá, chuyên gia công nghệ chế tạo tiên tiến...

Tám là, gắn phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí với các chương trình dự án trọng điểm quốc gia như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân, năng lượng tái tạo, hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, công nghệ quốc phòng, phát triển đô thị và các công trình hạ tầng chiến lược. Qua đó, nâng cao năng lực nội sinh, tỉ lệ nội địa hoá, làm chủ công nghệ và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất, cung ứng toàn cầu.

Chín là, cần sớm xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành về vật liệu, khoáng sản, cơ khí, thiết bị, doanh nghiệp, tiêu chuẩn, quy chuẩn, năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng nhằm phục vụ quản lý Nhà nước, dự báo cung cầu, điều tiết thị trường và hoạch định chính sách một cách hiệu quả.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, các cơ quan của Quốc hội phối hợp chặt chẽ với Chính phủ, các Ban, Bộ ngành Trung ương, các địa phương, các hội, hiệp hội nghề nghiệp, các viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu, tổng hợp đầy đủ các ý kiến tại Hội thảo. Báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét trong quá trình hoạch định chủ trương, chính sách và hoàn thiện hệ thống pháp luật, trước mắt là Luật Phát triển công nghiệp trọng điểm và các luật có liên quan với tinh thần Quốc hội đồng hành cùng Chính phủ, cộng đồng doanh nghiệp, đội ngũ trí thức, nhà khoa học và các cơ quan quản lý nhà nước trong quá trình hoàn thiện thể chế, thúc đẩy khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và phát triển các ngành công nghiệp nền tảng của đất nước trong tương lai.