Cần thiết sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh số 03 để bảo đảm phù hợp với Luật Phòng, chống ma túy

Quang cảnh Phiên họp

Cần thiết ban hành Pháp lệnh

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân, Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Tiến nhấn mạnh sự cần thiết xây dựng dự án Pháp lệnh trên cơ sở sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh số 03 để bảo đảm đồng bộ, thống nhất với quy định của Luật Phòng, chống ma túy; khắc phục những khó khăn, bất cập của thực tiễn. Quá trình xây dựng dự án Pháp lệnh, Tòa án nhân dân tối cao đã thực hiện đầy đủ theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Trên cơ sở Luật Phòng, chống ma túy và để bảo đảm phù hợp với thực tiễn, dự thảo Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số nội dung cơ bản như sau:

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành Phiên họp

(1) Bổ sung quy định về gửi, giao, nhận văn bản, quyết định, hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số (tại Điều 6a). Đồng thời, để bảo đảm triển khai có hiệu quả quy định này, phù hợp với cơ sở hạ tầng của từng cơ quan, dự thảo Pháp lệnh quy định “Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an trong phạm vi,  chức năng, quyền hạn hướng dẫn thực hiện khoản này”.

(2) Sửa đổi, bổ sung quy định về trình tự, thủ tục phiên họp xem xét, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc (phiên họp có tính chất sơ thẩm); phiên họp xem xét, giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị đối với quyết định của Tòa án (phiên họp có tính chất phúc thẩm) theo hướng không quy định chi tiết trình tự hỏi, tranh luận của người tham gia phiên họp mà giao Thẩm phán căn cứ vào tính chất, nội dung của từng vụ việc chủ động điều hành việc hỏi, tranh luận để bảo đảm hiệu quả và rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc (tại Điều 21 và Điều 25). 

Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Tiến trình bày Tờ trình dự án Pháp lệnh

(3) Rút ngắn một số thời hạn trong quá trình xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc nhằm giải quyết vụ việc nhanh chóng, kịp thời, giảm áp lực cho công tác quản lý, tạm giữ người nghiện ma túy, như: rút ngắn thời hạn xem xét, quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc; thời hạn Tòa án thông báo việc thụ lý hồ sơ; thời hạn Tòa án xem xét ra các quyết định; thời hạn mở phiên họp, xem xét quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính; thời hạn bổ sung hồ sơ, tài liệu; thời hạn khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị quyết định của Tòa án (tại các điều 8, 12, 17 và 20);

(4) Quy định trường hợp Kiểm sát viên vắng mặt tại phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc (sơ thẩm) thì Tòa án không hoãn phiên họp nhằm đề cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao, bảo đảm việc giải quyết vụ việc đúng thời hạn (tại Điều 20); Đối với phiên họp xem xét, giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị quyết định của Tòa án (phúc thẩm) thì giữ nguyên quy định hiện hành. Theo đó, Kiểm sát viên phải tham gia phiên họp, nếu vắng mặt thì Tòa án hoãn phiên họp (Điều 34).

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và các Phó Chủ tịch Quốc hội tại Phiên họp

(5) Bổ sung Điều 28a về tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc còn lại để phù hợp với quy định của Luật Phòng, chống ma túy. Theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành thì người nghiện ma túy đang cai nghiện bắt buộc có thể được giảm thời hạn cai nghiện ma túy. Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 39 của Luật Phòng, chống ma túy đổi tượng này không được giảm thời hạn cai nghiện;

(6) Rà soát, chỉnh sửa một số điều luật cụ thể để bảo đảm phù hợp, thống nhất với Luật Phòng, chống ma túy. Trong đó, bỏ quy định về dẫn chiếu đến các điểm, khoản, điều cụ thể của Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Phòng, chống ma túy để bảo đảm tính ổn định của Pháp lệnh nếu sau này có sửa đồi, bổ sung. Đồng thời, bổ sung quy định Tòa án nhân dân tối cao trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn hướng dẫn thực hiện Pháp lệnh này tại khoản 3 Điều 2 của dự thảo Pháp lệnh.

Tán thành quy định ứng dụng phương thức điện tử trong gửi, giao, nhận hồ sơ, tài liệu nhằm tăng cường chuyển đổi số trong lĩnh vực tư pháp

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra về dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh số 03/2022/UBTVQH15 về Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại TAND (gọi là Pháp lệnh số 03), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh số 03 với đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn. Việc sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh số 03 để bảo đảm phù hợp với các quy định mới của Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 và đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Pháp lệnh

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) nhận thấy, nội dung của dự thảo Pháp lệnh phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là chủ trương về “tập trung đưa tối đa số người nghiện đủ điều kiện theo quy định pháp luật và số người nghiện có nguy cơ phạm tội, vi phạm pháp luật cao đi cai nghiện bắt buộc”; “đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ trong hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị”.

Về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, UBPLTP tán thành không sửa đổi, bổ sung phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng. Nội dung dự thảo Pháp lệnh phù hợp với quy định của Hiến pháp, bảo đảm tính hợp pháp và tính thống nhất với hệ thống pháp luật.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, dự án Pháp lệnh phù hợp với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên, bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh; cơ bản tán thành với đánh giá của TANDTC về nguồn nhân lực, nguồn tài chính. UBPLTP đề nghị TANDTC tiếp tục nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng nguồn lực bảo đảm thực hiện; đồng thời, sau khi Pháp lệnh được ban hành, TANDTC cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn cho đội ngũ cán bộ Tòa án để triển khai thực hiện các quy định mới của Pháp lệnh.

Các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Phiên họp

Liên quan đến nội dung của dự thảo Pháp lệnh, về phương thức gửi, giao, nhận văn bản, quyết định, hồ sơ, tài liệu (bổ sung Điều 6a vào Pháp lệnh số 03), dự thảo Pháp lệnh bổ sung Điều 6a, trong đó có quy định phương thức gửi, giao, nhận hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử và được thực hiện theo pháp luật có liên quan về giao dịch điện tử.

UBPLTP tán thành quy định của dự thảo Pháp lệnh và nhận thấy, việc ứng dụng phương thức điện tử trong gửi, giao, nhận hồ sơ, tài liệu là phù hợp với chủ trương của Đảng, Nhà nước về tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong các lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực tư pháp, giúp giảm thời gian, tiết kiệm chi phí, góp phần xây dựng Tòa án hiện đại, phục vụ Nhân dân hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, để bảo đảm bí mật thông tin, nhất là đối với người chưa thành niên, có ý kiến đề nghị bổ sung vào cuối khoản 2 Điều 6a nội dung “và pháp luật về an toàn thông tin mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân”; đồng thời giao Chánh án TANDTC hướng dẫn thi hành Điều này để thống nhất trong triển khai thực hiện.

Tán thành quy định rút ngắn thời hạn Tòa án xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính

Về thành phần tham gia phiên họp, dối với phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại TAND (phiên họp có tính chất “sơ thẩm”), đa số ý kiến UBPLTP tán thành với đề xuất của Cơ quan chủ trì soạn thảo, bởi vì: (1) Kiểm sát viên không phải là người tiến hành phiên họp mà chỉ là người tham gia phiên họp; (2) mặc dù vắng mặt nhưng Viện kiểm sát vẫn thực hiện quyền kiểm sát, quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị thông qua việc kiểm sát hồ sơ vụ việc; (3) góp phần đề cao trách nhiệm của Kiểm sát viên tham gia phiên họp; (4) đồng thời, góp phần bảo đảm việc giải quyết nhanh chóng, kịp thời, nhất là trong điều kiện dự thảo Pháp lệnh đã rút ngắn thời hạn xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại TAND. Có ý kiến đề nghị vẫn giữ quy định trường hợp Kiểm sát viên vắng mặt thì phải hoãn phiên họp để bảo đảm Viện kiểm sát thực hiện tốt quyền kiểm sát hoạt động này của TAND.

Các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Phiên họp

Đối với phiên họp xem xét, giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị (phiên họp có tính chất “phúc thẩm”), UBPLTP đề nghị giữ như quy định hiện hành về việc Kiểm sát viên phải có mặt tại phiên họp, trường hợp vắng mặt thì phải hoãn phiên họp. Quy định này bảo đảm để Kiểm sát viên kịp thời thực hiện nhiệm vụ kiểm sát ngay tại phiên họp do quyết định của Tòa án tại phiên họp này có hiệu lực ngay (không xem xét lại theo thủ tục “giám đốc thẩm, tái thẩm”). Đặc biệt, trong trường hợp Viện kiểm sát kháng nghị, thì Kiểm sát viên phải có mặt để trình bày nội dung kháng nghị, bảo vệ kháng nghị và tranh luận với những người tham gia phiên họp về các vấn đề liên quan.

Về phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính, ự thảo Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung nội dung này theo hướng quy định khái quát và giao quyền chủ động cho Thẩm phán điều hành phiên họp. Đa số ý kiến UBPLTP tán thành với dự thảo Pháp lệnh và nhận thấy, quy định như dự thảo giúp Thẩm phán chủ động, linh hoạt trong việc điều hành, phù hợp với đặc điểm, tính chất của từng phiên họp.

Các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Phiên họp

Về việc rút ngắn thời hạn Tòa án xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính, dự thảo Pháp lệnh rút ngắn thời hạn Tòa án xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính từ 15 ngày xuống còn 10 ngày (trường hợp phức tạp thì rút ngắn từ 30 ngày xuống còn 20 ngày).

UBPLTP tán thành với hướng quy định rút ngắn thời hạn nêu trên nhằm thực hiện ngày càng tốt hơn yêu cầu của Đảng về xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại; đẩy nhanh tiến độ Tòa án xem xét, xử lý người có hành vi vi phạm hành chính; góp phần khắc phục một số khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thời gian qua. Bên cạnh đó, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ các thời hạn trong dự thảo Pháp lệnh để bảo đảm tính khả thi.

Bên cạnh đó, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, trình tự, thủ tục xây dựng, ngôn ngữ, thể thức, kỹ thuật trình bày của dự thảo Pháp lệnh cơ bản bảo đảm quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Đồng thời, đề nghị TANDTC tiếp tục rà soát, chỉnh lý dự thảo Pháp lệnh để hoàn thiện hơn nữa về kỹ thuật văn bản.