Chủ động triển khai định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật

Ủy ban Kinh tế và Tài chính tập trung xây dựng pháp luật gắn với giám sát thực thi

Bày tỏ sự thống nhất cao với các nội dung được triển khai tại Hội nghị, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh đây là nhiệm vụ rất quan trọng để tiếp tục thể chế hóa các chủ trương của Đảng, nhằm kiến tạo khuôn khổ pháp luật đồng bộ, hiệu quả, khả thi cho các mục tiêu chiến lược phát triển đất nước.

Theo Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Kinh tế và Tài chính trước mắt được giao 42 nhiệm vụ, bao gồm 33 luật và 09 nghị quyết. Riêng năm 2026, dự kiến có 28 nhiệm vụ. Với khối lượng công việc rất lớn này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề xuất, đối với những nhiệm vụ phát sinh, nhất là trong năm 2026, cần sớm được xác định và cập nhật kịp thời vào chương trình. Đồng thời, đối với một số nhiệm vụ đã rõ nhưng chưa có phân công cơ quan chủ trì thẩm tra, đề nghị sớm xác định rõ đầu mối.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã xây dựng kế hoạch cụ thể cho chương trình lập pháp năm 2026 và khóa XVI, phân công nhiệm vụ rõ ràng cho 06 tiểu ban với các yêu cầu cụ thể về tiến độ, sản phẩm, chất lượng và sẽ thực hiện giám sát sát sao. Ủy ban cũng đã thống nhất quán triệt về nhận thức để thay đổi phương pháp triển khai, chuyển sang tư duy kiến tạo, coi pháp luật là công cụ mở đường cho phát triển, tạo động lực mới và nâng cao năng lực cạnh tranh cho nền kinh tế cũng như phân bổ hiệu quả nguồn lực quốc gia.

Đi liền với công tác xây dựng pháp luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban sẽ tập trung giám sát văn bản quy phạm pháp luật và thực thi pháp luật. “Coi đây là "tấm gương" để soi chiếu lại chất lượng lập pháp và kịp thời phát hiện các vấn đề từ thực tiễn để bổ sung vào nhiệm vụ xây dựng pháp luật. Ngoài ra, Ủy ban sẽ tăng cường phối hợp chủ động từ sớm, từ xa và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác này”, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh.

Bảo đảm chất lượng xây dựng pháp luật trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh và đối ngoại

Theo Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại được giao chủ trì thẩm tra 29 dự án luật, 2 dự án pháp lệnh và xây dựng 2 nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cùng các nhiệm vụ phát sinh đột xuất khác.

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới cho biết với khối lượng công việc lớn, tiếp cận nhiều lĩnh vực mới, nhạy cảm và có tầm ảnh hưởng cao đến chính sách quốc phòng, an ninh theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng, Ủy ban đã xây dựng kế hoạch thực hiện với bốn giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất là tăng cường tính chủ động, phối hợp sớm với Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao để tiếp cận hồ sơ dự án luật ngay từ cấp vụ, cục và chuyên viên.

Thứ hai là tập trung vào việc chủ động thẩm tra sau khi nhận đủ hồ sơ từ Chính phủ, đồng thời phối hợp với các Ủy ban khác để tổ chức hội thảo, tham vấn chính sách, lấy ý kiến chuyên gia và nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Thứ ba là chủ động theo dõi sát chương trình lập pháp và sự chỉ đạo của lãnh đạo Quốc hội để rà soát, xác định thứ tự ưu tiên đầu tư, phân công cán bộ hợp lý nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn.

Thứ tư là đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ công tác lập pháp.

Tăng cường tham vấn, đánh giá tác động để nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật

Nhấn mạnh lập pháp là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong các hoạt động của Ủy ban, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan cho biết, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã tổ chức quán triệt nội dung Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Kết luận số 17-KL/TW của Bộ Chính trị về định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khoá XVI, Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16 về triển khai thực hiện Kết luận số 17-KL/TW và Đề án Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.

Theo Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, số nhiệm vụ thực hiện của Ủy ban Văn hóa và Xã hội là 34 và dự kiến sẽ có thêm các nhiệm vụ phát sinh tiếp tục được các cấp có thẩm quyền giao. Trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của mình, Thường trực Ủy ban đã chủ động làm việc, phối hợp với các bộ, ngành và các cơ quan tổ chức liên quan để cụ thể hóa, xây dựng các kế hoạch phối hợp triển khai.

Trong chương trình xây dựng pháp luật, Thường trực Ủy ban cũng chủ động phân công công tác chủ trì thẩm tra, phối hợp thẩm tra các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết, đồng thời giao trách nhiệm cụ thể cho từng cá nhân trong Thường trực Ủy ban.

Ngoài ra, Ủy ban đã thành lập các nhóm hỗ trợ xây dựng pháp luật nhiệm kỳ khóa XVI cùng các tổ công tác và tổ thư ký giúp việc để hỗ trợ thẩm tra dự án luật và giám sát văn bản quy phạm pháp luật.

Tương tự như các Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban khác, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã thực hiện việc rà soát, đánh giá xây dựng pháp luật thuộc lĩnh vực phụ trách. Đặc biệt, Ủy ban đã ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo trong hoạt động rà soát và tăng cường sử dụng đội ngũ chuyên gia, cộng tác viên, nhất là các đại biểu Quốc hội nguyên là thành viên hoặc lãnh đạo Ủy ban có nhiều kinh nghiệm tham gia vào các hoạt động lập pháp và giám sát.

Đề xuất một số vấn đề trọng tâm cần quan tâm, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan đề nghị cần tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức Đảng trong việc đổi mới và nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật. Bên cạnh đó, theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan, việc thực hiện các chủ trương lớn về sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền địa phương và phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới đòi hỏi phải sửa đổi nhiều văn bản chính sách pháp luật rất nhanh. Tuy nhiên, cần hạn chế tối đa việc ban hành hoặc xem xét theo trình tự thủ tục rút gọn mà thiếu đánh giá tác động, hoặc đánh giá còn sơ sài, hình thức, chủ yếu mang tính định tính và thiếu dữ liệu định lượng để kiểm chứng. Cuối cùng, công tác tham vấn cần được triển khai một cách thực chất, đầy đủ và toàn diện để thu thập thông tin đa dạng, nhiều chiều, từ đó nâng cao chất lượng các dự án luật.

Người đứng đầu phải trực tiếp chỉ đạo công tác xây dựng pháp luật

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết theo Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, có 192 nhiệm vụ lập pháp trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI. Tuy nhiên, căn cứ vào kết quả tổng rà soát hệ thống pháp luật nhận thấy con số này chắc chắn sẽ còn tăng thêm.

Trước áp lực khối lượng công việc rất lớn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu một số kiến nghị cụ thể:

Thứ nhất, đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ thống nhất chỉ đạo các cơ quan chủ trì soạn thảo cũng như cơ quan thẩm tra tập trung tối đa nguồn lực cho hai năm tới để hoàn thành khối lượng công việc này. Đặc biệt từng cơ quan chủ trì soạn thảo phải phân công người trực tiếp chỉ đạo.

“Thực tiễn cho thấy, nếu Bộ trưởng trực tiếp chỉ đạo thì mọi việc mới thông suốt. Nếu chỉ giao cho một đồng chí Thứ trưởng làm Trưởng ban soạn thảo thì đôi khi chỉ mang tính hình thức, không xử lý được các vấn đề giằng co giữa các cục, vụ ngay trong nội bộ cơ quan, dẫn đến tình trạng trì trệ kéo dài cả năm trời. Vì vậy, người đứng đầu phải dành tối đa thời gian cho công tác này”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh.

Thứ hai, đề nghị nên tổ chức làm việc theo hình thức tập trung. Đồng thời, cần tiếp tục quán triệt nguyên tắc trong Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị: Thể chế phải mang tính kiến tạo, đi trước mở đường cho phát triển chứ không đơn thuần chỉ để quản lý. Các cơ quan chủ trì soạn thảo phải tuân thủ nghiêm ngặt trình tự, thủ tục theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, hạn chế tối đa việc áp dụng quy trình rút gọn để tránh những hệ lụy phức tạp về sau.

Trong quá trình thực hiện, cần chú trọng rà soát các lỗ hổng và điểm bất cập trong các luật hiện hành; đặc biệt phải bám sát các quan điểm, tư tưởng chỉ đạo mới của Trung ương, Bộ Chính trị và Ban Bí thư. Bên cạnh đó, cần tăng cường khảo sát thực tiễn, tổ chức các hội thảo, tọa đàm tham vấn chính sách đầy đủ với các chuyên gia, nhà khoa học, những người hoạt động thực tiễn và các đối tượng chịu sự tác động trực tiếp. Đặc biệt, cần tham chiếu luật pháp quốc tế để đảm bảo tính tương thích.

Đối với các cơ quan chủ trì thẩm tra, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cần chủ động phối hợp với cơ quan soạn thảo ngay từ giai đoạn nghiên cứu, rà soát ban đầu, không đợi đến khi có dự thảo chính thức mới tiến hành thẩm tra. “Cần chuyển đổi tư duy từ thẩm tra hồ sơ sang thẩm tra chính sách, đồng thời nâng cao chất lượng thẩm tra thông qua việc phối hợp chặt chẽ giữa các thành viên chuyên trách của các Ủy ban với các thành viên kiêm nhiệm tại địa phương nhằm tận dụng kinh nghiệm thực tiễn phong phú của họ”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị.

Do khối lượng công việc trong hai năm tới rất lớn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên kiến nghị ngoài các kỳ họp chính thức, nên tổ chức thêm các kỳ họp chuyên đề. Đồng thời, đề xuất áp dụng công thức "một luật sửa nhiều luật" để có thể giải quyết dứt điểm các vướng mắc và hoàn thành nhiệm vụ đề ra.