Đề cao tính đồng bộ, khả thi và bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ công của người dân

Quang cảnh phiên họp tổ 12

Rà soát kỹ quy định của Luật Hộ tịch để bảo đảm thống nhất, minh bạch, phù hợp yêu cầu số hóa

Góp ý đối với Dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thanh Phong (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định về sổ hộ tịch theo hướng không mặc nhiên duy trì song song đồng thời cả sổ giấy và sổ điện tử. Theo đại biểu, nếu tiếp tục quy định theo hướng “bao gồm sổ giấy và sổ điện tử” sẽ vô hình trung thừa nhận cơ chế song trùng, làm phát sinh thủ tục hành chính không cần thiết, chưa phù hợp với xu hướng chuyển đổi số hiện nay.

Đại biểu Nguyễn Thanh Phong - Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long phát biểu tại tổ

Đại biểu Nguyễn Thanh Phong cũng đề nghị làm rõ hơn khái niệm “tập quán” trong quy định xác định quê quán của cá nhân khi cha, mẹ không thỏa thuận được; đồng thời kiến nghị bổ sung nội dung “xác định lại dân tộc” vào nhóm thủ tục đăng ký hộ tịch để bảo đảm đầy đủ quyền nhân thân của công dân theo Bộ luật Dân sự. Bên cạnh đó, đại biểu đề xuất nghiên cứu bổ sung nguyên tắc ưu tiên đối với dân tộc ít người, dân tộc yếu thế trong đăng ký hộ tịch; bổ sung hành vi từ chối đăng ký hộ tịch hợp pháp của công dân vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm; đồng thời cấm người có thẩm quyền đăng ký hộ tịch thực hiện đăng ký không chỉ cho bản thân mà cả cho người thân của mình để phòng ngừa sai phạm trong thực tiễn.

Đồng tình với nhiều nội dung được nêu, đại biểu Trần Đình Gia (Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh) cho rằng dự thảo cần tiếp tục rà soát kỹ phần giải thích từ ngữ. Theo đại biểu, việc gộp nhiều nội dung như thay đổi, cải chính, bổ sung, điều chỉnh thông tin hộ tịch, xác định lại dân tộc vào một khái niệm khái quát có thể gây khó khăn khi áp dụng. Với quy định về xác nhận tình trạng hôn nhân, đại biểu cho rằng đây là nội dung được xác lập trên cơ sở các sự kiện hộ tịch đã được đăng ký, do đó cần được quy định rõ về nguyên tắc trong luật, thay vì chủ yếu giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết.

Đại biểu Trần Đình Gia – Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh phát biểu tại tổ

Về thẩm quyền đăng ký hộ tịch, đại biểu Trần Đình Gia tán thành việc phân cấp cho UBND cấp xã thực hiện các việc hộ tịch, kể cả trường hợp có yếu tố nước ngoài, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh, cùng với phân cấp, cần thiết phải quy định lộ trình bồi dưỡng chuyên sâu cho đội ngũ công chức tư pháp - hộ tịch cấp xã, đồng thời bổ sung cơ chế hỗ trợ trực tiếp từ Sở Tư pháp trong xử lý các hồ sơ có yếu tố nước ngoài. Đối với cơ chế ủy quyền ký một số giấy tờ hộ tịch, đại biểu đề nghị phải xác định rõ đây là cơ sở ủy quyền theo luật và người đứng đầu chính quyền cấp xã vẫn phải chịu trách nhiệm đối với nội dung đã ủy quyền.

Liên quan đến giá trị pháp lý của thông tin hộ tịch và dữ liệu hộ tịch điện tử, đại biểu cũng đề nghị quy định cụ thể thời hạn các cơ quan phải phối hợp rà soát, điều chỉnh các sai lệch giữa giấy tờ, hồ sơ và dữ liệu hộ tịch. Với quy định về đăng ký khai sinh, khai tử theo phương thức chủ động, đại biểu đánh giá đây là bước tiến mới theo hướng phục vụ người dân chủ động hơn, song cho rằng dự thảo mới dừng ở mức nguyên tắc, chưa làm rõ điều kiện thực hiện, quy trình phối hợp, trách nhiệm xác thực dữ liệu, sự tham gia của các chủ thể liên quan và cơ chế xử lý khi phát sinh sai sót. Đại biểu cũng đề nghị bỏ điều kiện phải “đưa di hài, thi hài, tro cốt về Việt Nam” đối với trường hợp công dân Việt Nam chết ở nước ngoài nhưng chưa được đăng ký khai tử ở nước ngoài, để bảo đảm phù hợp hơn với thực tiễn và nguyên tắc mỗi sự kiện hộ tịch chỉ được đăng ký một lần.

Các đại biểu tham dự thảo luận tổ

Cũng góp ý đối với dự án luật này, đại biểu Võ Văn Hội (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đề nghị tiếp tục chỉnh lý về mặt kỹ thuật lập pháp, trong đó sắp xếp lại Chương I theo trình tự logic hơn, bảo đảm nguyên tắc được đặt trước nội dung. Đại biểu đồng thời kiến nghị bổ sung trách nhiệm đăng ký khai sinh cho trẻ em bị bỏ rơi; chuyển quy định về cơ sở dữ liệu hộ tịch về phần giải thích từ ngữ; và bổ sung nguyên tắc khai thác dữ liệu hộ tịch phải có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác, nhằm bảo đảm sự thống nhất với pháp luật về dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Tiếp tục hoàn thiện Luật Công chứng theo hướng phân cấp hợp lý, rõ trách nhiệm, đồng bộ dữ liệu

Đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, nhiều ý kiến tại Tổ 12 tập trung góp ý về phân cấp thẩm quyền, điều kiện thực thi và cơ sở dữ liệu công chứng. Có ý kiến cho rằng việc chuyển thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp sang Chủ tịch UBND cấp tỉnh là bước đi tích cực trong phân cấp, phân quyền. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị tiếp tục thiết kế cơ chế kiểm tra, hướng dẫn, giám sát của Bộ Tư pháp nhằm bảo đảm thống nhất tiêu chuẩn, điều kiện, trình tự, thủ tục giữa các địa phương khi triển khai thực hiện.

Liên quan về tổ chức hành nghề công chứng, đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi, nội dung, điều kiện, tiêu chí lựa chọn địa bàn, cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan khi giao nhiệm vụ chứng thực giao dịch của Chủ tịch UBND cấp xã cho tổ chức hành nghề công chứng. Theo đại biểu, đây là chủ trương nhằm xã hội hóa hoạt động công chứng, giảm tải cho chính quyền cơ sở, song nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ sẽ có thể dẫn tới khó khăn cho người dân ở những địa bàn chưa đủ điều kiện tiếp cận dịch vụ công chứng.

Đại biểu Trần Đình Gia – Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh phát biểu tại tổ

Đại biểu Trần Đình Gia (Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh) cũng bày tỏ băn khoăn với quy định giao dịch về bất động sản, kể cả giao dịch đặt cọc, phải công chứng tại nơi có bất động sản. Theo đại biểu, quy định này cần tiếp tục được nghiên cứu kỹ hơn về tính hợp lý và khả thi trong thực tiễn, nhất là đối với các trường hợp người dân ở xa, người cao tuổi hoặc đi lại khó khăn. Đồng thời, đại biểu đề nghị giữ quy định về chụp ảnh, lưu trữ việc ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên nhằm bảo đảm tính minh bạch, an toàn pháp lý của giao dịch công chứng.

Tại tổ, đại biểu Nguyễn Thị Kim Thoa (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đánh giá dự thảo Luật Công chứng lần này có nhiều nội dung tiến bộ, nhất là trong thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần làm rõ hơn tiêu chí đối với nhóm “các giao dịch khác có tính chất quan trọng, đòi hỏi mức độ an toàn pháp lý cao”, tránh cách hiểu và áp dụng thiếu thống nhất giữa các địa phương và tổ chức hành nghề công chứng.

Đại biểu Nguyễn Thị Kim Thoa, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long phát biểu tại tổ

Theo đại biểu Nguyễn Thị Kim Thoa, quy định cho phép tổ chức hành nghề công chứng hoạt động theo loại hình doanh nghiệp tư nhân tại một số địa bàn đặc thù là giải pháp cần thiết để mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ công chứng ở vùng khó khăn. Tuy nhiên, để bảo đảm chất lượng và hiệu quả thực hiện, đại biểu đề nghị phải quy định cụ thể, minh bạch tiêu chí xác định địa bàn áp dụng và cơ chế kiểm soát chất lượng đối với hoạt động công chứng tại những khu vực này. Với quy định về nộp hồ sơ trực tuyến và khai thác dữ liệu đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia, đại biểu cho rằng đây là hướng đi đúng, song cần làm rõ trách nhiệm của công chứng viên trong kiểm tra, đối chiếu thông tin điện tử và cơ chế xử lý khi dữ liệu khai thác không đầy đủ hoặc không chính xác.

Liên quan đến cơ sở dữ liệu công chứng, đại biểu Nguyễn Thị Kim Thoa nhấn mạnh đây là nội dung rất quan trọng, tác động trực tiếp đến tính minh bạch, an toàn của hoạt động công chứng. Đại biểu đề nghị tiếp tục làm rõ tiêu chí, điều kiện vận hành, lộ trình hoàn thành và cơ chế giám sát việc xây dựng, kết nối, vận hành dữ liệu công chứng thống nhất trên toàn quốc; đồng thời lưu ý cần hạn chế tối đa việc giao các nội dung mang tính nguyên tắc, cốt lõi cho Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính ổn định của luật.

Quang cảnh phiên thảo luận tại tổ 12

Từ thực tiễn địa phương, đại biểu Lò Thị Luyến (Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên) đề nghị tiếp tục rà soát quy định về thời hạn cung cấp bản gốc văn bản công chứng phục vụ tố tụng để bảo đảm tương thích với Luật Giám định tư pháp trong trường hợp vụ việc đặc biệt phức tạp. Đại biểu cũng đề nghị phải quy định rõ trách nhiệm pháp lý của công chứng viên và cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu nếu thông tin trong hệ thống bị sai lệch dẫn tới văn bản công chứng sai; đồng thời cho rằng quy định về cơ sở dữ liệu công chứng cần bao quát đầy đủ hơn, nhất là phải kế thừa những dữ liệu quan trọng về nguồn gốc tài sản, tình trạng giao dịch của tài sản đã được nhiều địa phương triển khai trong thực tế.

Đại biểu Lò Thị Luyến, Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên phát biểu tại tổ

Bảo đảm mở rộng trợ giúp pháp lý đúng đối tượng, phù hợp nguồn lực, thuận lợi trong thực thi

Tham gia góp ý đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, đại biểu Phan Thị Nguyệt Thu (Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh) bày tỏ nhất trí với sự cần thiết sửa đổi luật sau gần 10 năm thi hành, trong bối cảnh thực tiễn phát sinh nhiều quan hệ pháp lý mới, đa dạng, phức tạp hơn; đồng thời yêu cầu hoàn thiện pháp luật phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy và chủ trương mở rộng dịch vụ pháp lý cho người dân, nhất là các nhóm yếu thế.

Về nội dung cụ thể, đại biểu Phan Thị Nguyệt Thu đề nghị bổ sung nhóm đối tượng “đang trong thời hạn xem xét xử lý kỷ luật” vào các trường hợp không đủ điều kiện được cấp thẻ, tham gia hoạt động trợ giúp pháp lý, thay vì chỉ quy định “đang trong thời hạn bị xử lý kỷ luật”. Đại biểu cũng đề nghị lượng hóa rõ hơn điều kiện liên quan đến số lượng vụ việc được giải quyết; đồng thời nghiên cứu rút ngắn mốc “2 năm liên tục không thực hiện tham gia giải quyết vụ việc” để phù hợp hơn với thực tiễn và yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý.

Đại biểu Phan Thị Nguyệt Thu - Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh phát biểu tại tổ

Một vấn đề được đại biểu Phan Thị Nguyệt Thu đặc biệt lưu ý là dự thảo giao rất nhiều nội dung cho Chính phủ hoặc Bộ Tư pháp hướng dẫn chi tiết, nhưng trong hồ sơ trình chưa có dự thảo các văn bản hướng dẫn kèm theo, gây khó khăn cho đại biểu trong quá trình nghiên cứu, góp ý. Đại biểu cũng đề nghị tiếp tục cân nhắc việc loại trừ các vụ việc kinh doanh, thương mại khỏi phạm vi trợ giúp pháp lý; đồng thời nghiên cứu bổ sung phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi vào diện được trợ giúp pháp lý.

Đại biểu Lò Thị Luyến cơ bản tán thành chủ trương mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý, song đề nghị cân nhắc kỹ đối với nhóm người khuyết tật. Theo đại biểu, cần ưu tiên đúng trọng tâm, phù hợp với nguồn lực tổ chức thực hiện và ngân sách nhà nước, theo hướng trước hết tập trung vào người khuyết tật nặng. Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ nguyên tắc, tiêu chí thành lập chi nhánh Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước; đồng thời nghiên cứu cơ chế phù hợp hơn đối với những người đã từng là trợ giúp viên pháp lý theo Luật năm 2006, có kinh nghiệm thực tiễn nhưng khi quay trở lại công tác lại phải đáp ứng toàn bộ tiêu chuẩn mới về đào tạo, tập sự, dễ dẫn đến lãng phí nguồn nhân lực có kinh nghiệm.

Bên cạnh đó, đại biểu Lò Thị Luyến đề nghị bổ sung trường hợp vụ việc trợ giúp pháp lý không tiếp tục được thực hiện khi người được trợ giúp pháp lý không phối hợp, không cung cấp thông tin cần thiết cho tổ chức, cá nhân thực hiện trợ giúp pháp lý, qua đó góp phần tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn triển khai.

Hoàn thiện Luật Tiếp cận thông tin theo hướng rõ trách nhiệm, rõ đối tượng, rõ căn cứ áp dụng

Đối với Dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), đại biểu Võ Văn Hội đề nghị tiếp tục rà soát về kết cấu và kỹ thuật lập pháp. Theo đó, cần tách riêng quy định về trách nhiệm của Chính phủ, bộ, ngành trung ương và UBND cấp tỉnh trong bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin thành một điều riêng để dễ theo dõi, dễ áp dụng. Đại biểu cũng cho rằng nội dung liên quan trường hợp “thông tin đã được giải mật” trong nhóm thông tin công dân không được tiếp cận là chưa cần thiết, cần được lược bỏ. Với danh mục thông tin phải công khai, đại biểu đề nghị rà soát kỹ hơn để tránh cách hiểu rằng mọi văn bản quy phạm pháp luật, kể cả văn bản có độ mật, đều phải công khai.

Đại biểu Võ Văn Hội - Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long phát biểu tại tổ

Cũng góp ý về dự án luật này, đại biểu Lò Thị Luyến (Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên) cho rằng quy định người dưới 18 tuổi có thể tự mình hoặc thông qua người đại diện thực hiện quyền yêu cầu cung cấp thông tin là chưa thật sự rõ ràng, cần được thiết kế phù hợp hơn theo từng nhóm tuổi để bảo đảm tương thích với Bộ luật Dân sự và pháp luật về trẻ em. Đại biểu đồng thời đề nghị mở rộng đối tượng được miễn chi phí in, sao, chụp, gửi thông tin đối với một số nhóm đặc thù như người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn.

Về căn cứ từ chối yêu cầu cung cấp thông tin, đại biểu Lò Thị Luyến nhận định quy định theo hướng “thông tin được yêu cầu vượt quá khả năng đáp ứng hoặc làm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ quan, đơn vị” vẫn còn chung chung, thiếu tiêu chí cụ thể, có thể gây lúng túng khi thực hiện. Do đó, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát, làm rõ hơn nội dung này ngay trong dự thảo luật để bảo đảm tính minh bạch, chặt chẽ và khả thi