Đoàn công tác của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường làm việc với UBND TP. Hà Nội về sửa đổi Luật Kiến trúc

Hoàn thiện hệ thống pháp luật về kiến trúc để phù hợp với thực tiễn cuộc sống

Tham dự cuộc làm việc có các thành viên của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường; đại diện Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp; đại diện một số Bộ, ngành; lãnh đạo UBND thành phố, Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội cùng lãnh đạo một số Sở, ngành hữu quan của TP. Hà Nội.

Phát biểu tại cuộc làm việc, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải cho biết, là một đô thị đặc biệt có bề dày lịch sử và tốc độ phát triển nén cao, Hà Nội có nhiều nỗ lực trong duy trì, phát triển không gian công cộng gắn với bảo tồn di sản; công tác số hóa, cải cách thủ tục hành chính tại Hà Nội đạt những kết quả hết sức ấn tượng khi giải quyết 100% hồ sơ xét cấp, gia hạn chứng chỉ hành nghề kiến trúc toàn trình trên môi trường điện tử. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động kiến trúc trên địa bàn Thủ đô cũng đang bộc lộ những điểm nghẽn, vướng mắc rất đặc thù.

Góp ý sửa đổi Luật Kiến trúc: Cần hóa giải các "điểm nghẽn" pháp lý để thúc đẩy đô thị Thủ đô

Tại cuộc làm việc, Phó Chủ nhiệm Trần Văn Khải đề nghị UBND TP. Hà Nội trao đổi, làm rõ các nhóm vấn đề trọng tâm; tính thống nhất, đồng bộ giữa quy định quản lý theo đồ án quy hoạch và quy chế quản lý kiến trúc; cơ chế điều chỉnh, cập nhật quy chế trong quá trình chuyển đổi mô hình quy hoạch để không làm đứt gãy hay ách tắc thủ tục đầu tư, cấp phép.

Đoàn công tác đề nghị Thành phố cho ý kiến về tính khả thi của Điều 14, Điều 15 sửa đổi, đặc biệt là phạm vi lập quy chế quản lý kiến trúc; Rà soát cơ chế quản lý cảnh quan và quy định thi tuyển phương án kiến trúc, đặc biệt đối với các công trình điểm nhấn, trục cảnh quan đặc thù như trục sông Hồng; đánh giá tính khả thi và những rào cản khi áp dụng các tiêu chuẩn kiến trúc xanh, tiết kiệm năng lượng, khai thác không gian ngầm và phát triển không gian thấm nước nhằm giải quyết bài toán ngập úng đô thị hiện nay.

Từ thực tiễn khảo sát tại cơ sở, Đoàn công tác cũng đề nghị Thành phố phân tích sâu hơn cơ chế nhận diện, phân loại, quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị các công trình kiến trúc có giá trị; làm rõ mối quan hệ giữa Luật Kiến trúc và Luật Di sản văn hóa; đánh giá tính khả thi của việc lập, cập nhật danh mục công trình kiến trúc có giá trị cũng như nguồn lực dành cho công tác bảo tồn trong điều kiện phát triển đô thị nhanh hiện nay.

Đồng thời, đề nghị TP Hà Nội cho ý kiến về cơ chế tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc đối với các công trình trọng điểm; đánh giá những khó khăn liên quan đến thời gian tổ chức thi tuyển, cơ chế xác định chi phí thi tuyển, khả năng thu hút các tổ chức tư vấn trong nước và quốc tế tham gia; đồng thời cho ý kiến về việc mở rộng đối tượng công trình bắt buộc thi tuyển đối với các công trình hạ tầng, giao thông có giá trị kiến trúc và vai trò điểm nhấn đô thị.

Ngoài ra, Thành phố cho ý kiến đối với các quy định sửa đổi liên quan đến điều kiện hành nghề kiến trúc; cơ chế phát triển nghề nghiệp liên tục (CPD); khả năng nghiên cứu phân hạng kiến trúc sư theo năng lực và kinh nghiệm; cũng như việc quy định tiêu chuẩn riêng đối với các hoạt động có yêu cầu chuyên môn cao như thẩm tra thiết kế kiến trúc và đánh giá kiến trúc công trình.

Theo Báo cáo tình hình triển khai thực hiện công tác quản lý nhà nước và thực thi pháp luật về kiến trúc của TP. Hà Nội cho biết, thực tiễn quản lý kiến trúc của Thành phố đang gặp phải một số vướng mắc lớn. Đó là về tính thống nhất của công cụ quản lý, định mức chi phí lập danh mục công trình kiến trúc có giá trị còn bất cập, gây khó khăn lớn trong việc đấu thầu, thu hút đơn vị tư vấn; Công tác cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc còn thiếu rõ ràng. Xử lý vi phạm trong hoạt động kiến trúc còn thiếu quy định về chế tài dẫn đến khó ngăn chặn các hành vi vi phạm trong thực tế…

Hoàn thiện chính sách kiến trúc: Chú trọng bản sắc dân tộc, siết chặt chứng chỉ hành nghề và đẩy mạnh chuyển đổi số

Đóng góp ý kiến vào sửa đổi Luật Kiến trúc, ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh - Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP. Hà Nội đưa ra 4 nhóm kiến nghị. Về bản sắc văn hóa dân tộc, kiến nghị sửa đổi, bổ sung tên và nội dung Điều 5 thành "Bản sắc văn hóa dân tộc và địa phương trong kiến trúc", nhằm phản ánh đúng sự biến đổi tích cực trong bối cảnh phát triển kiến trúc hiện đại, sự phù hợp khí hậu, tập quán và đặc thù giao thoa kiến trúc tại từng địa phương và tính quốc tế (như Hà Nội), tránh việc chỉ hiểu theo hướng bản sắc truyền thống từ xa xưa.

Về dịch vụ kiến trúc và yêu cầu kinh nghiệm (Điều 19, Điều 28), Hà Nội đề nghị làm rõ phạm vi của loại hình dịch vụ "Đánh giá kiến trúc công trình" (áp dụng cho công trình mới, cải tạo, hay công trình có giá trị). Đồng thời, cần nâng cao tiêu chuẩn về trình độ, kinh nghiệm đối với loại hình "Thẩm tra thiết kế kiến trúc" và "Thiết kế kiến trúc công trình", không áp dụng chung mức kinh nghiệm 03 năm như các loại hình thông thường. Cần quy định cá nhân có chứng chỉ dịch vụ nào thì chỉ được thẩm tra hồ sơ của dịch vụ đó.

Về chế tài xử lý vi phạm (Điều 9), Thành phố đề nghị bổ sung các chế tài xử lý vi phạm hành chính mang tính răn đe đối với 09 hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động kiến trúc (đặc biệt là hành vi cung cấp tài liệu, số liệu giả). Các chế tài cần bổ sung bao gồm: dừng hoạt động hành nghề có thời hạn/không thời hạn, thu hồi chứng chỉ và công bố vi phạm trên các hệ thống thông tin.

Về thi tuyển phương án kiến trúc (Điều 17), Hà Nội kiến nghị rà soát lại quy định chỉ bắt buộc thi tuyển đối với các công trình có yêu cầu thẩm mỹ cao, công năng phức tạp, đặc biệt..., do việc này kéo dài thời gian (2-3 tháng) ảnh hưởng đến tiến độ dự án cấp bách và gây khó khăn khi muốn mời các đơn vị tư vấn nước ngoài uy tín thiết kế trực tiếp.

Sau khi nghe Báo cáo và đề xuất, kiến nghị của TP. Hà Nội, các thành viên Đoàn công tác cũng đưa ra các nội dung cần làm rõ nhằm giải quyết xung đột pháp lý và đảm bảo tính khả thi khi triển khai tại Hà Nội.

Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng, hiện đang tồn tại sự bất cập trong quy định thi tuyển kiến trúc, thiếu thống nhất khi dự thảo vừa bãi bỏ bắt buộc thi tuyển cho dự án đầu tư công, vừa giữ quy định thi tuyển với "công trình điểm nhấn". Đại biểu cho rằng, điều này gây lúng túng cho Hà Nội trong việc xác định các cầu lớn qua sông Hồng (như cầu Trần Hưng Đạo, Ngọc Hồi) có thuộc diện bắt buộc thi tuyển hay không, từ đó ảnh hưởng đến việc thu hút tư vấn quốc tế.

Ngoài ra, về quy định chủ nhiệm thiết kế có thể không cần chứng chỉ hành nghề mà chỉ cần đáp ứng tiêu chuẩn tự kê khai sẽ gây khó khăn cho việc đánh giá năng lực nhà thầu trong các dự án đầu tư công sau năm 2027 và kiến nghị cần giữ vững tiêu chuẩn này để đảm bảo chất lượng công trình.

Về khơi thông cơ chế cải tạo di sản kiến trúc, đại biểu cho rằng, hiện Hà Nội có gần 1.000 biệt thự và công trình cũ (nhóm 2 và 3) đang xuống cấp nhưng "chưa có lối ra" về thủ tục cải tạo. Do đó, kiến nghị Luật Kiến trúc cần tạo cơ sở pháp lý để chủ sở hữu tư nhân có thể tự thực hiện chỉnh trang, thay vì chỉ dựa vào các ý kiến tham vấn không có tính bắt buộc từ hội đồng kiến trúc.

Để đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, thành viên Đoàn công tác cho rằng Luật Kiến trúc phải nằm trong mối quan hệ hữu cơ với Luật Xây dựng, Luật Quy hoạch và Luật Di sản văn hóa. Đặc biệt, cần làm rõ các quy định chung để Hà Nội có thể áp dụng ngay mà không nhất thiết phải đợi các quy định riêng trong Luật Thủ đô hay các luật về đô thị đặc biệt.

Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm cập nhật, quyền chia sẻ và lộ trình số hóa dữ liệu kiến trúc. Với lợi thế về chuyển đổi số, Hà Nội cần đi đầu trong việc đóng góp ý kiến để xây dựng một hệ thống dữ liệu minh bạch, hiệu quả.

Cũng trong khuôn khổ cuộc làm việc, đại diện Vụ Quy hoạch - Kiến trúc, Bộ Xây dựng phát biểu làm rõ các vấn đề được TP. Hà Nội và các đại biểu đưa ra, liên quan đến các nội dung vướng mắc về: Gắn kết bản sắc dân tộc với quy hoạch; Duy trì chứng chỉ hành nghề kiến trúc sư; Đổi mới hình thức thi tuyển phương án kiến trúc; Xã hội hóa bảo tồn di sản kiến trúc; Ứng dụng công nghệ AI và BIM trong quản lý …

Phát biểu kết luận cuộc làm việc, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải ghi nhận các ý kiến trao đổi của TP. Hà Nội và các đại biểu. Đoàn công tác nhận thấy, các kiến nghị của Thành phố đều xuất phát từ những đòi hỏi bức thiết mang tính khách quan của thực tiễn quản lý một siêu đô thị. Đoàn sẽ tiếp thu đầy đủ các nhóm ý kiến phản biện lớn mang tính nút thắt. Về quy định Bản sắc văn hóa dân tộc (Điều 5), Thường trực Ủy ban ghi nhận kiến nghị của Hà Nội về việc cần sửa đổi tên và nội dung Điều 5 thành “Bản sắc văn hóa dân tộc và địa phương trong kiến trúc”. Việc bổ sung yếu tố “địa phương” sẽ giúp làm rõ tính bản địa, đặc điểm khí hậu, tập quán và đặc thù giao thoa kiến trúc rất phong phú của Hà Nội.

Về công cụ Quy chế quản lý kiến trúc (Điều 14, Điều 15), Đoàn ghi nhận đề xuất rất xác đáng về việc cần nghiên cứu tách Danh mục công trình kiến trúc có giá trị ra khỏi nội dung Quy chế quản lý kiến trúc. Ủy ban sẽ yêu cầu cơ quan soạn thảo rà soát lại Điều 15 để làm rõ, phân định chuẩn xác trách nhiệm rà soát, điều chỉnh đột xuất Quy chế giữa cấp tỉnh và cấp xã.

Về thủ tục thi tuyển phương án kiến trúc (Điều 17), ý kiến đồng thuận của Hà Nội với việc bổ sung trường hợp miễn bắt buộc thi tuyển cho công trình khẩn cấp, dự án đầu tư công đặc biệt là hoàn toàn phù hợp với tinh thần đổi mới tư pháp, rút ngắn thủ tục đầu tư và đẩy nhanh tiến độ dự án. Bên cạnh đó, cũng cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định về chi phí tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc; cơ chế lựa chọn và thu hút các tổ chức tư vấn có năng lực trong nước và quốc tế.

Về vướng mắc trong cấp Chứng chỉ hành nghề kiến trúc (Điều 26, Điều 27), Hà Nội đã đưa ra một cảnh báo thực tế rất mạnh mẽ: Giữ nguyên quy trình cấp 06 ngày, bỏ khâu xin ý kiến Hội đồng xét cấp đối với môi trường điện tử do thiếu khả thi. Thường trực Ủy ban cũng tiếp thu kiến nghị về việc cần làm rõ nội dung, nâng cao tiêu chuẩn năng lực thẩm tra, đánh giá và khẩn trương phân hạng kiến trúc sư nhằm kiểm soát rủi ro cho các dự án lớn. Đồng thời, cũng cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện cơ chế phát triển nghề nghiệp liên tục (CPD); xây dựng hệ thống tiêu chuẩn năng lực phù hợp với từng nhóm hoạt động hành nghề.

Ngoài ra, Đoàn công tác cũng đặc biệt quan tâm tới các kiến nghị liên quan đến xây dựng cơ sở dữ liệu kiến trúc và hành nghề kiến trúc thống nhất trên phạm vi toàn quốc; khả năng kết nối, liên thông dữ liệu với các hệ thống dữ liệu về quy hoạch, xây dựng, đất đai và dịch vụ công; đồng thời đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục đánh giá đầy đủ nguồn lực thực hiện, lộ trình triển khai và tính khả thi của các quy định số hóa được đề xuất trong dự thảo Luật.

Để hoàn thiện hồ sơ dự án Luật, Phó Chủ nhiệm Trần Văn Khải đề nghị UBND TP. Hà Nội chỉ đạo Sở Quy hoạch - Kiến trúc phối hợp với các đơn vị liên quan rà soát, cập nhật toàn bộ nội dung thảo luận, giải trình sâu hơn các số liệu thực tiễn và hoàn thiện Báo cáo chính thức gửi Thường trực Ủy ban theo đúng tiến độ quy định.

+ Trước đó, Đoàn công tác của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đã đi khảo sát thực tế tại một số Di tích lịch sử văn hoá kiến trúc – nghệ thuật trên địa bàn thành phố Hà Nội.