Đổi mới cách tiếp cận giám sát các dự án trọng điểm, hạ tầng chiến lược quốc gia
Phát biểu tại Hội trường, Thượng tọa Thích Bảo Nghiêm, đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội nhận thấy, dự thảo Nghị quyết về chương trình giám sát năm 2027 đã bao quát đầy đủ các lĩnh vực quan trọng như: kinh tế, xã hội, ngân sách nhà nước, phòng chống tham nhũng, bảo vệ môi trường, cũng như nhiều dự án trọng điểm của quốc gia. Tuy nhiên, với khối lượng nội dung rất lớn như hiện nay, đại biểu đề nghị cần tiếp tục làm rõ hơn trọng tâm, trọng điểm giám sát, tránh dàn trải, phân tán nguồn lực. Theo đại biểu, nếu không có sự ưu tiên hợp lý, hoạt động giám sát sẽ khó đi vào chiều sâu và khó tạo ra chuyển biến thực chất. Do đó cần lựa chọn một số chuyên đề thực sự cấp bách, có tác động trực tiếp, sâu rộng đến đời sống nhân dân và sự phát triển của đất nước để tập trung giám sát.
Về giám sát các dự án quan trọng quốc gia, Thượng tọa Thích Bảo Nghiêm bày tỏ đồng tình với việc đưa vào chương trình giám sát nhiều dự án lớn như đường sắt tốc độ cao, các tuyến cao tốc, cảng hàng không quốc tế Long Thành. Tuy nhiên, đề nghị cần làm rõ hơn các tiêu chí giám sát, trong đó đặc biệt chú trọng đến tiến độ thực hiện, hiệu quả sử dụng vốn và trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan. Đồng thời cần tăng cường giám sát các nguy cơ chậm tiến độ, đội vốn, thất thoát, lãng phí và có cơ chế theo dõi sau giám sát để bảo đảm các kiến nghị được thực hiện nghiêm túc và triệt để.
Đồng quan điểm, đại biểu Thạch Phước Bình, đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long nhấn mạnh cần đổi mới căn bản cách tiếp cận giám sát đối với các dự án quan trọng quốc gia và hệ thống hạ tầng chiến lược như: đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, cảng hàng không quốc tế Long Thành, các tuyến vành đai và cao tốc. "Giám sát không nên chỉ bó hẹp ở việc kiểm tra tiến độ giải ngân hay thi công mà phải đánh giá hiệu quả tổng thể và tác động kinh tế - xã hội thực tế. Phải trả lời được các câu hỏi cốt lõi: Dự án có đạt được các mục tiêu chiến lược ban đầu hay không? Có nguy cơ gây lãng phí nguồn lực quốc gia do đội vốn hoặc chậm tiến độ không?", đại biểu Thạch Phước Bình đặt vấn đề.
Đặc biệt, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị cần thực hiện nghiêm túc quy định tại dự thảo Nghị quyết này về việc xác định rõ trách nhiệm của từng cá nhân, cơ quan trong việc thực hiện các kết luận sau giám sát. Đại biểu nhấn mạnh, chỉ khi hoạt động giám sát gắn liền với cơ chế chịu trách nhiệm giải trình minh bạch và có các biện pháp xử lý quyết liệt đối với những tồn tại, hạn chế kéo dài thì khi đó mới tạo được chuyển biến thực chất trong quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của nhân dân.
Tăng cường ứng dụng dữ liệu số để nâng cao hiệu quả giám sát của Quốc hội
Đại biểu Thạch Phước Bình cũng nhấn mạnh, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông phục vụ giám sát là yêu cầu cấp thiết. Do đó cần tập trung xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về giám sát, đảm bảo tính minh bạch và giúp cho đại biểu Quốc hội có thể khai thác, phân tích thông tin một cách độc lập, khách quan. Khi có nguồn thông tin đầu vào chính xác, kịp thời và đa chiều, hoạt động giám sát sẽ thực sự trở thành một kênh phản hồi thông tin quan trọng giúp Quốc hội đưa ra các quyết sách sát với thực tiễn. Theo đó, đại biểu đề nghị Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần sớm hoàn thiện hệ thống cơ chế hỗ trợ đồng bộ như đã nêu trong Tờ trình và dự thảo Nghị quyết, trong đó có việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông.
Bổ sung làm rõ ý kiến của đại biểu Thạch Phước Bình nêu, đại biểu Bế Trung Anh, đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk cho rằng để đạt được mục tiêu "giám sát để kiến tạo phát triển", thì cần chuyển đổi sang mô hình giám sát dựa trên dữ liệu. Theo đại biểu, trong bối cảnh chúng ta đang chuyển sang mô hình "nhà nước thích ứng" với bộ máy chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh Chính phủ số, quản trị bằng dữ liệu và vận hành theo thời gian thực; Nếu Quốc hội không thay đổi phương thức giám sát sẽ rơi vào tình trạng "giám sát quá khứ", trong khi vấn đề nằm ở hiện tại. Do đó đại biểu đề xuất 3 điều chỉnh trong Nghị quyết:
Thứ nhất, cần "mềm hóa" chương trình giám sát năm, coi đây là khung định hướng và trọng tâm nhưng không giới hạn phạm vi để có thể điều chỉnh linh hoạt theo các vấn đề phát sinh.
Thứ hai, bổ sung cơ chế giám sát thích ứng và đột xuất, cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định giám sát ngay khi phát sinh vấn đề lớn mà không phải chờ đến kỳ họp.
Thứ ba, bổ sung nội dung giám sát dựa trên dữ liệu. Cần giao nhiệm vụ cụ thể về việc xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát của Quốc hội, kết nối với hệ thống điều hành của Chính phủ và hình thành bảng điều khiển giám sát. Chúng ta đang đẩy mạnh Quốc hội số, nên việc thực hiện giám sát theo thời gian thực cần được định hình như một thói quen ngay từ bây giờ.
.jpg)
Tăng cường giám sát thực thi, khơi thông điểm nghẽn trong mô hình chính quyền hai cấp
Liên quan đến việc lựa chọn chuyên đề giám sát năm 2027, đại biểu Trần Thị Hoa Ry, đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau tán thành với lựa chọn giám sát tối cao chuyên đề 01 “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính”. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng chuyên đề này cần được mở rộng để đảm bảo tính toàn diện. Theo đó, để hoạt động giám sát đạt hiệu quả và tập trung vào những vấn đề bức xúc, đại biểu đề nghị cần nghiên cứu bổ sung nội dung về việc thực hiện mô hình chính quyền hai cấp tại địa phương nhằm có cơ sở đánh giá tổng thể hơn.
.jpg)
Chỉ ra những điểm nghẽn làm giảm hiệu quả quản trị tại cơ sở trong thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, đại biểu Trần Thị Hoa Ry nhấn mạnh nếu không tháo gỡ đồng bộ thì mô hình chính quyền hai cấp khó đạt mục tiêu đề ra. Để nhận diện toàn diện và đề xuất giải pháp tổng thể cho việc tổ chức bộ máy chính quyền trong thời gian tới, đại biểu kiến nghị bổ sung vào chuyên đề giám sát tối cao của Quốc hội nội dung: "Việc thực hiện chính sách, pháp luật về sắp xếp tổ chức bộ máy và quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính hai cấp".
Nhấn mạnh những đổi mới trong hoạt động giám sát cần được quan tâm, đại biểu Quốc hội Hoàng Văn Nghĩa, đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi cho rằng cần chuyển đổi mạnh mẽ tư duy giám sát theo hướng kiến tạo phát triển và khơi thông nguồn lực. Theo đó, hoạt động giám sát của Quốc hội cần được định vị lại theo hướng: giám sát không phải để "vạch lá tìm sâu" mà để xây dựng hệ thống pháp luật tốt, khơi thông mọi nguồn lực bị kìm hãm. Đồng thời, phải kiểm soát quyền lực chặt chẽ, minh bạch để quyền lực vận hành đúng mục đích vì lợi ích chung.
Đại biểu cũng cho rằng, cần tăng cường quyền lực giám sát tối cao để Quốc hội thực sự là nhịp cầu niềm tin, đưa hơi thở cuộc sống đến nghị trường. Mọi quyết sách phải lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, giải quyết các vấn đề cấp thiết về phát triển xanh, nhanh và bền vững. Vì vậy, cần đổi mới phương thức giám sát thông qua đối thoại chính sách và lắng nghe đa chiều.
Cùng với đó, tập trung giám sát năng lực thực thi và tư duy của đội ngũ cán bộ, công chức trong mô hình chính quyền hai cấp. Cụ thể, chương trình giám sát cần tập trung đánh giá xem cán bộ có dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung hay không. Đồng thời cần có cơ chế bảo vệ những người năng động, sáng tạo trong việc tháo gỡ điểm nghẽn để đạt mục tiêu tăng trưởng. Việc đánh giá phải dựa trên hiệu quả thực tế thông qua các chỉ số định lượng, sử dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI).
“Giám sát tối cao của Quốc hội giai đoạn này mang tính lịch sử, vừa là "thanh bảo kiếm" kiểm soát quyền lực, vừa là "đòn bẩy" kiến tạo phát triển. Khi Quốc hội đổi mới tư duy và phương thức giám sát, lấy lợi ích nhân dân làm kim chỉ nam, Quốc hội sẽ thực sự đồng hành cùng dân tộc bước vào kỷ nguyên vươn mình mạnh mẽ”, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa nhấn mạnh./.
