Phiên họp toàn thể lần thứ 5 Ủy ban Pháp luật và Tư pháp

Cùng dự có: Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Tiến; các Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, các thành viên của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tham gia trực tuyến tại các điểm cầu; Thường trực Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội; đại diện lãnh đạo các bộ ngành; lãnh đạo và chuyên viên Vụ Pháp luật và Tư pháp…

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Thị Thủy cho biết, đối với 2 Dự án là Dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Toà án nhân dân và Dự án Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH của Ủy ban Thường vụ Quốc hội thành lập Tòa án nhân dân (TAND) cấp tỉnh, TAND khu vực; quy định phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ của TAND cấp tỉnh, TAND khu vực, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã bổ sung vào Chương trình lập pháp năm 2026. Đồng thời, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã quyết định xem xét, thông qua hai nội dung nêu trên theo trình tự, thủ tục rút gọn để phù hợp với các luật đã được thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV.

“Tòa án nhân dân tối cao đã gửi Hồ sơ dự án Pháp lệnh và dự án Nghị quyết theo đúng thời hạn quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Thị Thủy nêu rõ.

Bảo đảm đồng bộ với các luật, nghị quyết mới được ban hành

Trình bày tờ trình, đại diện Tòa án nhân dân tối cao cho biết, đối với dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân, việc sửa đổi, bổ sung nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc tại Tòa án nhân dân; bảo đảm đồng bộ, thống nhất với quy định của Luật Phòng, chống ma túy; khắc phục những khó khăn, bất cập trong thực tiễn; đồng thời phù hợp với chủ trương, quan điểm của Đảng và Nhà nước về đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ.

Theo Tờ trình, dự thảo Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số nội dung cơ bản, gồm: bổ sung quy định về gửi, giao, nhận văn bản, quyết định, hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử; sửa đổi, bổ sung quy định về trình tự, thủ tục phiên họp xem xét, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc và phiên họp xem xét, giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị đối với quyết định của Tòa án theo hướng giao Thẩm phán chủ động điều hành; rút ngắn một số thời hạn trong quá trình xem xét, quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc; quy định không hoãn phiên họp xem xét, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc trong trường hợp Viện kiểm sát vắng mặt; bổ sung quy định về tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc còn lại; đồng thời rà soát, chỉnh sửa một số điều luật cụ thể để bảo đảm phù hợp, thống nhất với Luật Phòng, chống ma túy.

Về dự án Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội thành lập Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân khu vực; quy định phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ của Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân khu vực, tờ trình của Tòa án nhân dân tối cao nêu rõ, sau khi Nghị quyết số 81 được ban hành, một số văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đã được sửa đổi, bổ sung, dẫn đến một số quy định của Nghị quyết không còn phù hợp. Cụ thể, Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 quy định Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết vụ việc phục hồi, phá sản trong phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ, trong khi Nghị quyết số 81 hiện mới quy định phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ đối với vụ việc phá sản, chưa quy định đối với vụ việc phục hồi. Bên cạnh đó, cụm từ “tỉnh Đồng Nai” trong Nghị quyết số 81 không còn phù hợp với Nghị quyết số 30/2026/QH16 của Quốc hội về việc thành lập thành phố Đồng Nai.

Từ đó, dự thảo Nghị quyết đề xuất bổ sung phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ của Tòa án nhân dân khu vực đối với vụ việc phục hồi vào khoản 2 Điều 4 Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15; đồng thời thay cụm từ “tỉnh Đồng Nai” thành “thành phố Đồng Nai” tại các quy định có liên quan. Việc sửa đổi nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của Nghị quyết số 81 với Luật Phục hồi, phá sản và Nghị quyết số 30/2026/QH16.

 Đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động của Tòa án

Thẩm tra bước đầu, đại diện Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh số 03 và Nghị quyết số 81 với các cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn đã được TANDTC nêu trong Tờ trình.

Đối với dự thảo Pháp lệnh, Thường trực Ủy ban cho rằng việc bổ sung quy định về gửi, giao, nhận văn bản, quyết định, hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử là phù hợp với chủ trương tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị, trong đó có lĩnh vực tư pháp. Việc ứng dụng phương thức điện tử trong gửi, giao, nhận hồ sơ, tài liệu được đánh giá là xu hướng tất yếu, là bước đi quan trọng trong lộ trình chuyển đổi số của ngành Tòa án, góp phần giảm thời gian, tiết kiệm chi phí, từng bước xây dựng Tòa án hiện đại, phục vụ Nhân dân hiệu quả hơn.

Thường trực Ủy ban đồng thời đề nghị giao Chánh án TANDTC hướng dẫn thi hành nội dung này nhằm bảo đảm việc triển khai được đồng bộ, thống nhất.

Rút ngắn thời hạn giải quyết, bảo đảm nhanh chóng, kịp thời

Một nội dung đáng chú ý của dự thảo Pháp lệnh là rút ngắn thời hạn Tòa án xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính từ 15 ngày xuống còn 10 ngày; trường hợp phức tạp rút ngắn từ 30 ngày xuống còn 20 ngày.

Thành viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cơ bản tán thành với hướng sửa đổi này, cho rằng việc rút ngắn thời hạn nhằm thực hiện yêu cầu xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại; đẩy nhanh tiến độ Tòa án xem xét, xử lý người có hành vi vi phạm hành chính; đồng thời góp phần khắc phục một số khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn đối với việc giữ người có hành vi vi phạm hành chính để chờ Tòa án xem xét, ra quyết định. Bên cạnh đó, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát các thời hạn trong dự thảo Pháp lệnh để bảo đảm tính khả thi.

Còn ý kiến khác nhau về sự có mặt của Kiểm sát viên tại phiên họp

Về thành phần tham gia phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại TAND, đa số ý kiến Thường trực Ủy ban tán thành với đề xuất của cơ quan chủ trì soạn thảo theo hướng trường hợp Kiểm sát viên vắng mặt thì phiên họp vẫn có thể được tiến hành.

Lý do được nêu là Kiểm sát viên không phải là người tiến hành phiên họp mà là người tham gia phiên họp; dù vắng mặt tại phiên họp, Viện kiểm sát vẫn thực hiện quyền kiểm sát, quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị thông qua việc kiểm sát hồ sơ vụ việc. Quy định này cũng góp phần đề cao trách nhiệm của Kiểm sát viên tham gia phiên họp và bảo đảm việc giải quyết vụ việc nhanh chóng, kịp thời. Tuy nhiên, cũng có ý kiến đề nghị giữ quy định trường hợp Kiểm sát viên vắng mặt thì phải hoãn phiên họp để bảo đảm Viện kiểm sát thực hiện tốt quyền kiểm sát hoạt động này của TAND.

Đối với phiên họp xem xét, giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị, Thường trực Ủy ban đề nghị giữ quy định Kiểm sát viên phải có mặt tại phiên họp; trường hợp vắng mặt thì phải hoãn phiên họp. Quy định này nhằm bảo đảm Kiểm sát viên kịp thời thực hiện nhiệm vụ kiểm sát ngay tại phiên họp, nhất là trong trường hợp Viện kiểm sát có kháng nghị.

Quy định rõ về tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian còn lại

Dự thảo Pháp lệnh bổ sung Điều 28a về tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc còn lại.

Thường trực Ủy ban tán thành với quy định này, cho rằng việc sửa đổi là phù hợp với Luật Phòng, chống ma túy năm 2025. Theo đó, Luật Phòng, chống ma túy không quy định việc giảm thời hạn đối với người bị đưa đi cơ sở cai nghiện bắt buộc, mà chỉ quy định tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian còn lại.

Sửa đổi Nghị quyết số 81 để thống nhất với Luật Phục hồi, phá sản và việc thành lập thành phố Đồng Nai

Đối với dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 81, Thường trực Ủy ban tán thành việc bổ sung phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ của TAND khu vực đối với vụ việc phục hồi, phá sản, thay cho quy định hiện hành chỉ đề cập đến vụ việc phá sản. Nội dung này nhằm bảo đảm phù hợp với Luật Phục hồi, phá sản năm 2025, trong đó quy định TAND khu vực có thẩm quyền giải quyết vụ việc phục hồi, phá sản trong phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ.

Thường trực Ủy ban cũng tán thành việc sửa đổi cụm từ “tỉnh Đồng Nai” thành “thành phố Đồng Nai” để phù hợp với Nghị quyết số 30/2026/QH16 của Quốc hội về thành lập thành phố Đồng Nai. Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban đề nghị sửa đổi Nghị quyết số 81 theo hướng quy định chung các tỉnh và thành phố, thay vì liệt kê riêng các tỉnh và các thành phố như hiện hành, nhằm bảo đảm tính ổn định của văn bản.

Giải trình thêm tại phiên họp, Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Tiến tiếp thu các ý kiến góp ý của các đại biểu, đồng thời cho biết TANDTC sẽ phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội tiếp tục rà soát, chỉnh lý các dự thảo để bảo đảm đồng bộ, thống nhất và có tính ổn định lâu dài. Đối với dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 81, TANDTC ghi nhận các ý kiến về việc cân nhắc cách quy định theo hướng khái quát, tránh phải sửa đổi nhiều lần khi có thay đổi về đơn vị hành chính. Đối với dự thảo Pháp lệnh, Phó Chánh án TANDTC nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng phương thức điện tử trong hoạt động của Tòa án nhằm thích ứng với chuyển đổi số, giảm chi phí, rút ngắn thời gian và nâng cao hiệu quả giải quyết vụ việc, nhất là trong bối cảnh địa bàn xét xử rộng, số lượng vụ việc lớn. Liên quan đến sự tham gia của Kiểm sát viên tại phiên họp, TANDTC cho rằng cần cân nhắc quy định theo hướng bảo đảm yêu cầu kiểm sát nhưng không làm kéo dài thời gian giải quyết; mục tiêu là xử lý các vụ việc nhanh chóng, kịp thời, đúng pháp luật và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Kết luận nội dung phiên họp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Thị Thủy ghi nhận các ý kiến phát biểu của đại biểu tham dự đối với 2 dự án. Cụ thể, đối với dự án Nghị quyết sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 81, các ý kiến cơ bản tán thành với phạm vi sửa đổi nhằm bảo đảm phù hợp với quy định về phục hồi, phá sản và việc thành lập thành phố Đồng Nai; đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát kỹ thuật lập pháp, cân nhắc cách quy định theo hướng ổn định, hạn chế phải sửa đổi nhiều lần khi có thay đổi về đơn vị hành chính. Đối với dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh số 03, Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát quy định về gửi, giao, nhận hồ sơ, tài liệu bằng phương thức điện tử, bảo đảm đồng bộ với các quy định hiện hành và quyền kiểm sát của Viện kiểm sát; đồng thời tiếp tục trao đổi, thống nhất về sự tham gia của Kiểm sát viên tại phiên họp, nhất là đối với phiên họp có tính chất phúc thẩm. Thường trực Ủy ban đề nghị Tòa án nhân dân tối cao phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan khẩn trương tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm điều kiện trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét tại phiên họp tới.