Xây dựng Quốc hội số: Từ hoàn thiện thể chế đến kiến tạo "kho dữ liệu sống"

Quốc hội tiên phong chuyển đổi số và thúc đẩy khoa học công nghệ

Theo Báo cáo tóm tắt về tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, từ khi Nghị quyết được ban hành, Quốc hội đã chủ động chuyển tinh thần đột phá của Đảng thành chương trình hành động lập pháp, giám sát và chuyển đổi số trong toàn hệ thống cơ quan của Quốc hội. Nổi bật là việc ban hành Nghị quyết 1343 về Quốc hội số, Nghị quyết 193 về cơ chế đặc biệt tạo đột phá, cùng nhiều đạo luật quan trọng về công nghiệp công nghệ số, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, bảo vệ dữ liệu cá nhân, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo.

Đối với các nội dung cụ thể, báo cáo cho biết: Nhiệm vụ cốt lõi và vai trò của Quốc hội trong việc thực hiện Nghị quyết 57 là thể chế hóa nhanh, đúng và đủ các quan điểm của Đảng thành luật, nghị quyết, cơ chế thí điểm và các quyết định về nguồn lực. Hai là, giám sát tối cao phải chuyển từ giám sát thủ tục sang giám sát kết quả đầu ra, đo bằng tiến độ luật hóa, khả năng thi hành và tác động thực tế tới năng suất, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Ba là, Quốc hội phải đồng thời hiện đại hóa chính mình, bởi một Quốc hội số mới có thể dẫn dắt một quốc gia số.

Nhấn mạnh các kết quả nổi bật của Quốc hội từ khi có Nghị quyết 57 đến nay, Quốc hội đã phản ứng chính sách rất sớm và khá đồng bộ ngay sau khi Nghị quyết được ban hành. Về mặt lập pháp, kết quả nổi bật nhất là Quốc hội đã hình thành được “chuỗi văn bản nền” cho đột phá KHCN, ĐMST, CĐS. Mặt khác, giá trị của Quốc hội không chỉ nằm ở ban hành luật mà còn ở việc kéo nhanh khâu tổ chức thi hành. Sau khi Quốc hội ban hành các luật trụ cột, Chính phủ đã ban hành các Nghị quyết nhằm triển khai thực hiện NQ57 và cụ thể hoá các Luật có liên quan.

Trong nội bộ Quốc hội, trục chuyển đổi số và phong trào “Bình dân học vụ số - Quốc hội số” đã được đặt đúng vị trí chiến lược. Việc chuyển giao bộ học liệu, vận hành nền tảng “Bình dân học vụ số – Quốc hội số” và tổ chức các phiên họp trù bị, cập nhật nhiệm vụ lên hệ thống theo dõi cho thấy Quốc hội đang dịch chuyển từ mô hình điều hành hồ sơ sang mô hình điều hành dựa trên dữ liệu, nền tảng và trách nhiệm số. 

Đưa ra các nhiệm vụ trọng tâm của Ban Chỉ đạo của Quốc hội thực hiện NQ57 nhiệm kỳ 2026–2031, Báo cáo chỉ ra, nhiệm vụ ưu tiên đầu tiên là xây dựng chương trình công tác 5 năm bám chặt Nghị quyết 57 và các Kế hoạch của Ban Chỉ đạo Trung ương, đồng thời lượng hóa thành danh mục nhiệm vụ theo nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thời hạn, rõ thẩm quyền. Thứ hai là tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý trước, kiến tạo thị trường sau. Tập trung chỉ đạo rà soát liên tục các luật liên quan đến khoa học, công nghệ, đầu tư công, mua sắm công, dữ liệu, sở hữu trí tuệ…Thứ ba là thiết lập chuỗi giám sát khép kín, không chỉ đề xuất chuyên đề giám sát mà phải theo đến hậu giám sát. Thứ tư là tách biệt rõ chức năng giữa Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết 57 (thể chế) và Ban Chỉ đạo Chuyển đổi số (kỹ thuật/hạ tầng).

Từ đó, Báo cáo đưa ra kiến nghị 04 nhóm nội dung. Sớm ban hành nghị quyết kiện toàn Ban Chỉ đạo của Quốc hội thực hiện Nghị quyết 57 trên cơ sở thay thế các quy định trước đây. Giao Ban Chỉ đạo của Quốc hội thực hiện Nghị quyết 57 làm đầu mối thống nhất theo dõi toàn bộ nhiệm vụ của Quốc hội tại Nghị quyết 57, các kế hoạch và kết luận liên quan của Ban Chỉ đạo Trung ương…; thực hiện chế độ báo cáo định kỳ. Cho chủ trương xây dựng danh mục chuyên đề giám sát 2026–2031 về thể chế, dữ liệu, AI, đầu tư cho khoa học công nghệ và hiệu quả vận hành Quốc hội số. Cho phép lan tỏa mô hình “Bình dân học vụ số – Quốc hội số” ra toàn hệ thống chính trị do đã đủ điều kiện, trên cơ sở giữ vững chất lượng học liệu, chuẩn đầu ra và cơ chế xác nhận kết quả học tập.

Tập trung tháo gỡ "nút thắt" thể chế và xây dựng kho dữ liệu

Phát biểu tại cuộc làm việc, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, hệ thống thể chế và ứng dụng (App Quốc hội 2.0…) đã hoàn thiện cơ bản. Tuy nhiên, việc vận hành thực tế vẫn đang gặp 3 rào cản lớn: cơ chế thanh toán phần mềm bất cập, kho dữ liệu chưa đầy đủ và sự kết nối giữa các cơ quan chưa đồng bộ.

Từ đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đưa ra các giải pháp và kiến nghị trọng tâm. Thứ nhất là cải cách cơ chế tài chính, kiến nghị sửa đổi quy định thanh toán, tháo gỡ quy định phải vận hành thử nghiệm 6 tháng mới được thanh toán để đảm bảo nguồn lực cho đơn vị triển khai; Thứ 2, xây dựng, hoàn thiện kho dữ liệu dùng chung, phải thực hiện số hóa toàn bộ dữ liệu từ khóa XIV trở về trước; Thứ 3, liên thông và chuyên nghiệp hóa phần mềm, nâng cấp hệ thống xử lý văn bản, kết nối dữ liệu khiếu nại tố cáo liên thông với Chính phủ và 63 tỉnh thành; Thứ 4, hợp nhất bộ máy chỉ đạo, sáp nhập các Ban chỉ đạo liên quan để tinh gọn đầu mối, giúp lãnh đạo Quốc hội điều hành xuyên suốt các mảng từ lập pháp đến chuyển đổi số.

Đồng tình với ý kiến của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đề xuất cần tập trung xây dựng "Kho dữ liệu sống" của Quốc hội. Tiếp tục đầu tư nguồn lực để xây dựng và cập nhật đầy đủ kho cơ sở dữ liệu số. Dữ liệu phải được tích hợp xuyên suốt qua các khóa, đảm bảo tính kế thừa và tra cứu chính xác. Xuất phát từ những khó khăn về nhân sự thực hiện chuyển đổi số trong thực tiễn triển khai, Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh đề xuất, cần coi đào tạo cán bộ là nhiệm vụ chiến lược, tổ chức các đợt tập huấn thường xuyên, liên tục để nâng cao nhận thức, hình thành thói quen và kỹ năng vận hành công nghệ cho cán bộ, chuyên viên. Ngoài ra, cần nâng cấp hạ tầng kỹ thuật và băng thông truyền dẫn để đảm bảo việc vận hành thuận tiện.

Đưa ra các giải pháp về thể chế và hạ tầng công nghệ, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới nhấn mạnh, cần xây dựng một nền tảng số duy nhất từ Trung ương đến địa phương để loại bỏ tình trạng rời rạc giữa các Bộ, ngành, giúp cơ sở thực hiện thủ tục hành chính thông suốt. Nâng cấp hạ tầng viễn thông, ưu tiên đầu tư hệ thống Wi-Fi tốc độ cao cho các cơ quan Quốc hội để đảm bảo việc hoạch định chính sách dựa trên dữ liệu thực tế nhanh chóng và bảo mật. Chuyển dịch từ việc ban hành quy định "khuyến khích chung" sang thiết lập khung pháp lý cụ thể để tạo hành lang cho các mô hình kinh tế và công nghệ mới phát triển. Đồng thời, cần chuẩn hóa nội hàm pháp lý, giải thích rõ ràng các thuật ngữ chuyên môn mới trong văn bản để đảm bảo sự thống nhất tuyệt đối trong thực thi pháp luật.

Phát biểu tại cuộc làm việc, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Viettel Tào Đức Thắng cho biết, đồng hành cùng Quốc hội trong thực hiện chuyển đổi số thời gian qua, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm. Để tối ưu hóa các nguồn lực và đẩy nhanh tiến độ cho các dự án chuyển đổi số sắp tới, đại diện Viettel đề xuất, thành lập Ban Quản lý dự án chuyên nghiệp, nhằm khép kín quy trình từ xây dựng bài toán hồ sơ đến tổ chức thực hiện và nghiệm thu đầu tư. Đồng thời, xem xét hoàn thiện cơ chế thanh toán đảm bảo quyền lợi về thu nhập, lương thưởng cho đội ngũ nhân sự tham gia, từ đó tạo động lực bền vững cho các dự án công nghệ trọng điểm.

Cho ý kiến tại cuộc làm việc, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân chia sẻ, Quốc hội là một trong những đơn vị tiên phong trong việc triển khai Nghị quyết 57, đặc biệt là thành quả từ chương trình Bình dân học vụ số. Đây không chỉ là bước tiến về kỹ năng số cho cán bộ, đại biểu mà còn là mô hình cần được nhân rộng ra toàn quốc. Bên cạnh đó, sự phối hợp chặt chẽ giữa Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường với Bộ Khoa học và Công nghệ (Bộ KH&CN) đã giúp hoàn thiện thể chế, tháo gỡ nhiều rào cản pháp lý cho lĩnh vực công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo (AI).

Về tháo gỡ điểm nghẽn thanh toán, nghiệm thu phần mềm theo ý kiến đã nêu tại cuộc làm việc, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, Bộ KH&CN sẽ chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính và các bên liên quan để rà soát quy định, nắm bắt tình hình cụ thể và đưa ra cơ chế thanh toán linh hoạt, dứt điểm, đảm bảo quyền lợi cho các đối tác công nghệ như Viettel.

Đối với nội dung xây dựng kho dữ liệu dùng chung và kiến trúc tổng thể, Bộ trưởng kiến nghị, cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an để khai thác Trung tâm dữ liệu quốc gia, đảm bảo dữ liệu của Quốc hội được xây dựng theo tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sống". Ngoài ra, thay vì vận hành nhiều nền tảng rời rạc, Quốc hội cần thiết kế một Kiến trúc tổng thể để đồng bộ hóa tất cả các phần mềm, hệ thống thông tin, giúp công tác quản trị và khai thác dữ liệu trở nên thông suốt, hiệu quả.

Về đảm bảo nguồn vốn đầu tư cho các dự án số, Bộ KH&CN cam kết phối hợp với Bộ Tài chính bố trí đầy đủ kinh phí cho các dự án chuyển đổi số của Quốc hội; Đề nghị các cơ quan phụ trách chuyển đổi số của Quốc hội sớm rà soát nhu cầu, có văn bản chính thức gửi Bộ KH&CN để làm cơ sở tổng hợp và bố trí vốn kịp thời cho các dự án trọng điểm trong năm 2026.