HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031: Cần tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế tại địa phương

HĐND thể hiện rõ vai trò là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương

Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông đã nêu bối cảnh hoạt động của HĐND nhiệm kỳ 2021 – 2026, khẳng định đây là một nhiệm kỳ đặc biệt. HĐND các cấp hoạt động trong bối cảnh phải đối mặt với nhiều thử thách chưa có tiền lệ; dịch bệnh toàn cầu phức tạp, thiên tai biến đổi khí hậu khốc liệt; cục diện chính trị, kinh tế thế giới biến động khó lường. Đặc biệt năm 2025 đánh dấu bước ngoặt lớn khi thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh và chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Sau sáp nhập đã hình thành 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh mới. Từ 10.035 xã, sau sắp xếp sáp nhập còn 3.321 đơn vị hành chính cấp xã. Việc sáp nhập này dù tạo ra thay đổi lớn về số lượng đại biểu nhưng đã góp phần quan trọng tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. 

Về kết quả hoạt động, Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông khẳng định, đây là nhiệm kỳ có khối lượng công việc tăng kỷ lục. HĐND cấp tỉnh đã tổ chức 1.950 kỳ họp, nhiều gấp 1,5 lần nhiệm kỳ trước và tập trung vào năm cuối của nhiệm kỳ. Trong đó, có tới 1.281 kỳ họp chuyên đề để giải quyết kịp thời các vấn đề cấp bách như dịch bệnh, điều chỉnh ngân sách và kiện toàn nhân sự sau sáp nhập. 

Nhiều địa phương đã đổi mới mạnh mẽ bằng hình thức kỳ họp không giấy, biểu quyết qua phần mềm điện tử và số hóa, phát tài liệu kỳ họp. HĐND cấp tỉnh đã ban hành 30.832 nghị quyết. Các nghị quyết được xây dựng đúng quy trình, bám sát thực tiễn, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội và ổn định đời sống Nhân dân, đặc biệt là các chính sách an sinh xã hội sau sáp nhập. 

Hoạt động giám sát được đổi mới theo hướng giám sát gắn với trách nhiệm và kết quả. Đã có 4.072 đoàn giám sát được tổ chức, ghi nhận hơn 36.000 ý kiến và tỉ lệ giải quyết kiến nghị đạt trên 86%. Hoạt động chất vấn tại kỳ họp cũng đi vào thực chất với 1.253 phiên; thực hiện theo phương châm hỏi nhanh, đáp gọn, truy vấn đến cùng trách nhiệm của người đứng đầu. Trong năm 2023, HĐND cấp tỉnh đã lấy phiếu tín nhiệm đối với 1.700 người, trong đó 90,94% đạt tỉ lệ tín nhiệm cao. Kết quả này là cơ sở quan trọng để đánh giá và bố trí cán bộ, củng cố niềm tin của cử tri; đã tổ chức 18.256 cuộc tiếp xúc cử tri, ghi nhận hơn 329.000 ý kiến với tỉ lệ giải quyết đạt trên 89%...

Đánh giá chung, Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông nêu rõ, HĐND các cấp đã phát huy tinh thần nghiêm túc, trách nhiệm để hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của pháp luật, thể hiện được vai trò là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí nguyện vọng của cử tri và Nhân dân địa phương. Hoạt động của HĐND các cấp ngày càng dân chủ, thực chất, chất lượng và hiệu quả, có nhiều đổi mới cả trong tư duy và thực tiễn hành động. Qua đó, tiếp tục khẳng định vị thế, vai trò của cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương trong hệ thống chính trị. 

Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu cũng khẳng định, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động của HĐND các cấp trong nhiệm kỳ qua vẫn còn một số tồn tại, hạn chế, nhưng phần lớn là do các nguyên nhân khách quan.

HĐND cần kịp thời tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế tại địa phương

Báo cáo về tình hình tổ chức hoạt động đầu nhiệm kỳ 2026 - 2031 và phương hướng nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026 - 2031, Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông đã nêu khái quát về tình hình tổ chức và kết quả bầu cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Trong đó, cuộc bầu cử ngày 15/3/2026, cử tri cả nước đã bầu đủ 2.552 đại biểu HĐND cấp tỉnh; Cấp xã đã bầu được 72.440 đại biểu, thiếu 160 đại biểu so với quy định. 

Về phương hướng nhiệm vụ và giải pháp nhiệm kỳ 2026-231, Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội Nguyễn Hữu Đông cho biết, nhiệm kỳ 2026 - 2031 là nhiệm kỳ đầu tiên HĐND thực hiện nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đồng thời, thực hiện nhiều chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước. 

Trong bối cảnh thế giới có nhiều diễn biến phức tạp, khó lường, việc quyết tâm thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, đòi hỏi HĐND các cấp nhiệm kỳ này không chỉ cụ thể hóa 12 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, mà còn tập trung vào việc tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế tại địa phương, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ và phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, khơi thông mọi nguồn lực, phát huy sức mạnh của hệ thống chính trị, các tầng lớp Nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp, bảo đảm kinh tế địa phương phát triển hài hòa, bền vững, nâng cao đời sống Nhân dân.

Tiếp tục quán triệt sâu sắc, chấp hành nghiêm túc, thể chế hóa đồng bộ, giám sát quyết liệt, thực hiện hiệu quả thực chất Nghị quyết đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, các Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045. 

Tăng cường kiểm soát quyền lực Nhà nước ở địa phương, kịp thời chấn chỉnh, nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong việc chấp hành Nghị quyết của HĐND, phát huy tinh thần trách nhiệm, vai trò trung tâm của đại biểu HĐND trên tất cả các mặt công tác để đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐND, Thường trực HĐND, các ban của HĐND, tổ đại biểu HĐND.

Tăng cường bám sát cơ sở, gần dân lắng nghe và kịp thời phản ánh tâm tư nguyện vọng chính đáng của Nhân dân. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ chuyển đổi số trong hoạt động của HĐND, nhằm nâng cao năng suất làm việc và phục vụ cử tri một cách hiệu quả hơn. 

Ban chấp hành Trung ương đã ban hành Kết luận số 18 đưa ra các nhóm nhiệm vụ giải pháp để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số. Quốc hội cũng đã ban hành nghị quyết giao Chính phủ tổ chức thực hiện. Theo đó, HĐND và chính quyền địa phương cần tiếp tục khắc phục những bất cập trong quá trình hoạt động nhiệm kỳ vừa qua, nâng cao hiệu quả hoạt động nhiệm kỳ tới để tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp và người dân địa phương hoàn thành các mục tiêu mà Đảng và Nhà nước đã đề ra.

Cùng với đó, HĐND các cấp cần tập trung tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với HĐND. Hoàn thiện các quy định pháp luật, văn bản hướng dẫn hoạt động của HĐND. Tăng cường công tác hướng dẫn, giám sát, bảo đảm các điều kiện hoạt động của HĐND. Tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền và ứng dụng công nghệ thông tin...

Báo cáo do Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông trình bày cũng nêu đề xuất, kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, báo cáo Quốc hội nghiên cứu, sửa đổi Luật Thi đua khen thưởng theo hướng bổ sung đại biểu HĐND là đối tượng được khen thưởng, quy định rõ cấp khen thưởng và tiêu chuẩn khen thưởng đối với đại biểu HĐND.

Đề nghị có văn bản quy định cụ thể tiêu chuẩn chức năng, nhiệm vụ của Ủy viên chuyên trách của Ban HĐND; Tiếp tục tổ chức các hội nghị trao đổi kinh nghiệm kỹ năng hoạt động HĐND ở các khu vực, nhằm góp phần tăng cường vai trò giám sát, hướng dẫn của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đối với hoạt động của HĐND; Tăng cường sự gắn kết giữa các cơ quan của Quốc hội với HĐND các địa phương, tăng cường chuyển đổi số trong hoạt động của HĐND, liên thông dữ liệu từ Quốc hội đến HĐND các cấp.

Báo cáo cũng nêu kiến nghị với Chính phủ ban hành văn bản hướng dẫn địa phương về chế độ chính sách, các điều kiện và phương tiện, việc bảo đảm cho hoạt động của HĐND hai cấp. Bổ sung nội dung kiểm tra định kỳ hoạt động của HĐND trong quy chế hoạt động có liên quan. 

Rà soát ban hành các quy định mới về danh mục vị trí việc làm, cơ cấu ngạch công chức và tỉ lệ công chức theo vị trí việc làm đối với các Ban của HĐND dân các cấp, đảm bảo thống nhất với Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.