Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu: Chuyển từ "mệnh lệnh hành chính" sang "phục vụ Nhân dân" trong lĩnh vực tư pháp

Đảm bảo tính khả thi khi phân quyền về cấp xã trong công tác hộ tịch
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu bày tỏ sự nhất trí cao với hồ sơ các dự án Luật do Chính phủ chuẩn bị, khẳng định các dự thảo đã bám sát chủ trương, đường lối của Đảng và đảm bảo tính hợp hiến, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu thảo luận tại Tổ 8

Đối với Dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đặc biệt ủng hộ chủ trương phân quyền toàn bộ thẩm quyền đăng ký hộ tịch cho UBND cấp xã. Theo Chủ nhiệm, đây là bước đi cụ thể hóa chủ trương lớn của Đảng về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giúp chính quyền "sát dân, gần dân" hơn. Tuy nhiên, từ góc độ thực tiễn, đại biểu Phan Chí Hiếu bày tỏ sự băn khoăn về áp lực đè nặng lên đội ngũ cán bộ cơ sở.
“Đội ngũ cán bộ làm công tác hộ tịch ở xã hiện nay rất mỏng, có nơi thậm chí không có, trong khi công việc bị giao rất nhiều. Tình trạng chung là quá tải”, Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu nhận định và kiến nghị Chính phủ cần có giải pháp tăng cường nguồn nhân lực và ổn định đội ngũ cán bộ tư pháp hộ tịch cấp xã để đảm bảo các thủ tục hành chính cho người dân được giải quyết "hanh thông, thuận lợi".

Các đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận

Bên cạnh đó, đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò của hạ tầng kỹ thuật. Trong bối cảnh đẩy mạnh đăng ký hộ tịch trực tuyến toàn trình và phi địa giới hành chính, nếu cơ sở hạ tầng yếu kém sẽ trở thành rào cản cho người dân. Do đó, việc đầu tư mạnh mẽ vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch để đạt tiêu chuẩn “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung” là yêu cầu cấp thiết.

Thu hẹp phạm vi công chứng bắt buộc để giảm chi phí cho xã hội
Liên quan đến Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, đại biểu Phan Chí Hiếu đánh giá cao việc Chính phủ đã tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong việc thu hẹp phạm vi các hợp đồng, giao dịch bắt buộc phải công chứng.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư Pháp góp ý và Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phân tích, xu hướng thế giới là chuyển mạnh sang công chứng tự nguyện. Tại Việt Nam, việc lạm dụng các Nghị định và Thông tư để quy định bắt buộc công chứng đã gây khó khăn cho người dân. Dự thảo luật lần này đã thiết lập hai giới hạn quan trọng: Thứ nhất, giao dịch bắt buộc công chứng phải được quy định trong Luật, không giao cho văn bản dưới luật; thứ hai, tập trung vào các giao dịch bất động sản và các đối tượng cần bảo vệ đặc biệt là những người yếu thế, khuyết tật.
Theo đại biểu, cách thiết kế này giúp minh bạch hóa pháp luật và giảm chi phí tuân thủ cho tổ chức, cá nhân. Đồng thời, ông cũng ủng hộ việc đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động công chứng để giảm tải cho bộ máy nhà nước, tiết kiệm kinh phí và tận dụng được nguồn nhân lực chất lượng cao từ các cán bộ đã nghỉ hưu theo chế độ.

Mở rộng trợ giúp pháp lý: Hiện thực hóa tính ưu việt của chế độ
Thảo luận về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, đại biểu Phan Chí Hiếu khẳng định việc mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý là một chính sách nhân văn, thể hiện sự ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa. Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế khi tại nhiều quốc gia, 100% các vụ án hình sự đều phải có luật sư tham gia; nếu bị cáo không có điều kiện, nhà nước sẽ chi trả. Mặc dù điều kiện kinh tế của nước ta còn khó khăn, nhưng Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhấn mạnh cần có lộ trình mở rộng dần đối tượng thụ hưởng, tiến tới mục tiêu mọi người dân đều được bảo vệ quyền lợi hợp pháp trước tòa.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp góp ý vào Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý

Đặc biệt, đại biểu Phan Chí Hiếu gợi mở việc huy động nguồn lực xã hội hóa thông qua trách nhiệm của đội ngũ luật sư. Ông đề xuất khi sửa đổi Luật Luật sư, cần quy định cụ thể trách nhiệm xã hội: ví dụ một năm luật sư phải tham gia bao nhiêu vụ việc hoặc bao nhiêu giờ làm việc công ích để hỗ trợ công tác trợ giúp pháp lý, giảm bớt gánh nặng cho ngân sách.

Việc sửa đổi 4 dự án luật lần này không chỉ đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật mà là sự thay đổi tư duy quản lý: Từ quản lý bằng mệnh lệnh hành chính sang phục vụ người dân, từ thắt chặt bằng thủ tục sang tạo không gian cho sự phát triển xã hội. Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị các cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định để các bộ luật này thực sự đi vào cuộc sống, tạo động lực cho quá trình cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.