Khơi thông "điểm nghẽn" thể chế: Đưa pháp luật từ quy định thành động lực phát triển

Không để doanh nghiệp nội đứng ngoài dòng vốn FDI
Đồng tình với các ý kiến tại phiên thảo luận, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu bày tỏ sự nhất trí cao với báo cáo của Chính phủ nhưng đề nghị cần đánh giá sâu hơn về kết quả cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước. Đại biểu thẳng thắn chỉ rõ việc cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước trong nhiệm kỳ qua vẫn chưa đạt mục tiêu đề ra, dù đây là nội dung cốt lõi của công tác cơ cấu lại.

Một vấn đề lớn khác được Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp quan tâm là sự đứt gãy trong mối liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Đại biểu cho rằng nhận định các doanh nghiệp nội chưa đủ khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng là hoàn toàn chính xác. Nguyên nhân một phần đến từ việc trước đây chúng ta thu hút FDI còn dàn trải, chạy theo số lượng hơn là chất lượng. Để khắc phục, đại biểu kiến nghị Chính phủ cần có cơ chế ràng buộc điều kiện đối với nhà đầu tư ngoại ngay từ khi chấp thuận dự án, đồng thời có chính sách hỗ trợ tích cực để doanh nghiệp Việt có thể tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ dừng lại ở con số kim ngạch xuất khẩu lớn nhưng tỷ trọng giá trị gia tăng thuộc về khối ngoại lên tới 73-75%.

Tư duy lập pháp: giảm chi phí tuân thủ, hướng tới lợi ích kinh tế
Về giải pháp phát triển, đại biểu Phan Chí Hiếu đặc biệt nhấn mạnh đến đột phá thể chế theo tư tưởng chỉ đạo của Tổng Bí thư: đưa thể chế từ "điểm nghẽn của điểm nghẽn" trở thành "đột phá của đột phá". Tuy nhiên, ông bổ sung thêm một nội hàm quan trọng: xây dựng pháp luật phải tính toán kỹ bài toán chi phí và lợi ích.

Dẫn chứng từ kinh nghiệm của Mỹ, Canada hay câu chuyện chống thất thu thuế tại Đan Mạch, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu lưu ý rằng một quy định dù đúng về lý thuyết nhưng nếu làm phát sinh chi phí tuân thủ quá cao hoặc gây phá sản hàng loạt doanh nghiệp nhỏ thì cần phải điều chỉnh. "Xây dựng pháp luật phải đặt trọng tâm vào lợi ích kinh tế, làm thế nào để chi phí tuân thủ pháp luật phải thấp," đại biểu nhấn mạnh.

Chữa trị căn bệnh "sợ trách nhiệm" trong thi hành pháp luật
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng dành nhiều thời gian phân tích về khâu yếu nhất hiện nay là tổ chức thi hành pháp luật. Hiện nay đang tồn tại thực trạng "mỗi người hiểu một kiểu", địa phương hỏi trung ương thì nhận được câu trả lời chung chung "thực hiện theo đúng quy định pháp luật", dẫn đến tình trạng cán bộ "bó tay" không dám làm.

Tình trạng này kéo theo hệ lụy là cán bộ đùn đẩy trách nhiệm, thậm chí xuất hiện tâm lý "thẳng bình" (tâm lý bàn lùi, làm việc cầm chừng) để tránh rủi ro khi thanh tra, kiểm tra. Để khắc phục, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề xuất Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần tăng cường giải thích pháp luật, hướng dẫn áp dụng thống nhất để địa phương yên tâm thực hiện. "Pháp luật tốt trong quy định nhưng cũng phải tốt trong thực tiễn," đại biểu dẫn lại lời Tổng Bí thư.

Quyết liệt xử lý dự án tồn đọng và khai phá không gian mới
Về các dự án tồn đọng, đại biểu Phan Chí Hiếu đề nghị mở rộng phạm vi rà soát trên toàn quốc, không chỉ giới hạn ở một vài địa phương hay các dự án đã có kết luận thanh tra. Nguyên tắc xử lý phải là ưu tiên lợi ích kinh tế và tối đa hóa lợi ích Nhà nước. Ông cũng kiến nghị cần hiểu rõ hơn về nguyên tắc "không hợp thức hóa sai phạm" để tránh tình trạng vì sợ mà không ai dám xử lý những việc đã rồi.

Cuối cùng, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp gợi mở việc xây dựng khung pháp lý cho các mô hình kinh doanh mới như: khai thác không gian tầm thấp (thiết bị bay không người lái), không gian ngầm và kinh tế biển xanh. Những vấn đề như quyền sở hữu độ sâu đất đai hay sinh kế của người dân trong nuôi biển công nghệ cao cần được cụ thể hóa bằng luật để tạo động lực tăng trưởng bền vững.