Dự phiên họp có các Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính: Phạm Thuý Chinh, Nguyễn Minh Sơn, Nguyễn Thị Phú Hà; các Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính; đại diện một số Uỷ ban của Quốc hội và một số Bộ, ngành của Chính phủ.
Quang cảnh Phiên họp
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phạm Thuý Chinh điều hành nội dung thảo luận
Quyết liệt xử lý các “điểm nghẽn” nguồn lực
Tại phiên họp thẩm tra sơ bộ về Báo cáo kết quả thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Thành Trung đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực trong điều hành ngân sách và đầu tư công. Tuy nhiên, tình trạng lãng phí tài sản công, chậm giải ngân vốn đầu tư và những hạn chế trong thể chế vẫn là những thách thức lớn cần sớm khắc phục.
Cơ bản thống nhất với các nội dung đánh giá của Chính phủ, công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 đã được triển khai đồng bộ trên 8 lĩnh vực cốt lõi theo quy định của Luật, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Thành Trung chỉ ra điểm sáng đáng ghi nhận nằm ở nỗ lực thể chế hóa các chủ trương của Đảng và Nghị quyết của Quốc hội vào chính sách pháp luật. Việc quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước, đầu tư công và các chương trình mục tiêu quốc gia được thực hiện chặt chẽ hơn. Bên cạnh đó, các lĩnh vực như quản lý tài sản công, khai thác tài nguyên gắn với chuyển đổi xanh, tinh gọn bộ máy và quản lý vốn nhà tại doanh nghiệp cũng đạt được những kết quả bước đầu quan trọng.
Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Thành Trung phát biểu
Bên cạnh những kết quả đạt được, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Thành Trung đã thẳng thắn chỉ ra hàng loạt tồn tại, hạn chế đang gây thất thoát nguồn lực quốc gia. Về mặt thể chế, đại biểu nhấn mạnh tình trạng một số quy định pháp luật thiếu tính ổn định, vừa ban hành đã phải sửa đổi. Việc nợ đọng văn bản hướng dẫn chi tiết vẫn là “căn bệnh kinh niên” làm giảm hiệu lực chính sách. Đặc biệt, kỷ luật tài chính tại một số nơi chưa nghiêm khi công tác dự báo thu ngân sách chưa sát thực tiễn, tình trạng gian lận và trốn thuế vẫn diễn biến phức tạp.
Đáng chú ý, lãng phí trong đầu tư công vẫn là vấn đề nhức nhối. Nhiều dự án chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài nhưng chậm được xử lý. Tình trạng “vốn chờ dự án” hoặc vốn không sử dụng hết phải điều chuyển không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn gây lãng phí cơ hội phát triển. Thậm chí, một số công trình trọng điểm quốc gia vẫn xảy ra sai phạm, thất thoát. Ngoài ra, tại nhiều địa phương, trụ sở làm việc, nhà công vụ và các công trình phúc lợi bỏ trống, không được đưa vào sử dụng hiệu quả. Trong lĩnh vực đất đai, việc chấp hành pháp luật chưa nghiêm dẫn đến lãng phí tài nguyên nước, rừng và đất đai còn phổ biến.
Các đại biểu tham dự phiên họp
Về nhân lực, đại biểu chỉ rõ tình trạng một bộ phận cán bộ có tâm lý sợ trách nhiệm, đùn đẩy, né tránh công việc. Đây là loại hình lãng phí vô hình nhưng nguy hiểm, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thực thi công vụ. Cùng với đó, việc chậm đổi mới cơ chế tại các đơn vị sự nghiệp công lập và điểm nghẽn trong cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước cũng đang kìm hãm các nguồn lực lớn của đất nước. Đại biểu Nguyễn Thành Trung đề xuất các nhóm giải pháp quyết liệt nhằm siết chặt kỷ luật hành chính, đẩy nhanh số hóa và hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương.
Thúc đẩy giải ngân các Chương trình mục tiêu quốc gia
Tại phiên thảo luận, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hoá và Xã hội Trần Thị Thanh Lam đã đưa ra nhiều kiến nghị quan trọng liên quan đến việc giải ngân vốn chương trình mục tiêu quốc gia, quản lý các quỹ tài chính ngoài ngân sách và tháo gỡ điểm nghẽn trong lĩnh vực y tế, cơ sở hạ tầng cấp xã.
Đại biểu Trần Thị Thanh Lam ghi nhận tỷ lệ giải ngân các chương trình mục tiêu quốc gia đã có sự cải thiện đáng kể, đạt khoảng 65,3%, tuy nhiên cũng bày tỏ lo ngại khi nguồn chi thường xuyên vẫn ở mức rất thấp. Trong bối cảnh sắp tới sẽ tích hợp ba chương trình mục tiêu quốc gia, đại biểu đề nghị Chính phủ cần đánh giá sâu hơn về hiệu quả đầu tư thực tế. Đặc biệt, cần bổ sung báo cáo đánh giá bước đầu về Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy vốn đã triển khai được một thời gian.
Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hoá và Xã hội Trần Thị Thanh Lam phát biểu
Một trong những nội dung trọng tâm được đại biểu quan tâm là quản lý 22 quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách do Trung ương quản lý. Theo báo cáo, hiện có 4 quỹ chưa hoạt động và nhiều quỹ có số kết dư rất lớn như: Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm thất nghiệp, Bảo hiểm y tế và Quỹ phòng chống tác hại thuốc lá. Đại biểu Trần Thị Thanh Lam kiến nghị, đối với Quỹ phòng chống tác hại thuốc lá cần sớm có cơ chế rõ ràng để chuyển nguồn này vào Quỹ phòng bệnh nhằm đảm bảo tính hài hòa, hiệu quả trong thực hiện nhiệm vụ; đối với các quỹ bảo hiểm, Chính phủ cần đánh giá rõ nét hơn về tính bền vững trong đầu tư và hiệu quả thực hiện mục tiêu để đại biểu Quốc hội và cử tri tiện theo dõi, giám sát.
Bên cạnh đó, đại biểu đánh giá cao sự quyết liệt của Chính phủ khi đưa vào vận hành lại 2 dự án y tế tồn đọng lâu năm trong tổng số 234 dự án vừa hoàn thành trên cả nước. Đại biểu Trần Thị Thanh Lam đề nghị cần có định hướng sử dụng hiệu quả để tránh lãng phí nguồn lực đầu tư ban đầu.
Các đại biểu tham dự phiên họp
Về quản lý nhà nước, đại biểu phản ánh thực trạng bất cập tại trụ sở làm việc cấp xã sau khi mở rộng quy mô. Hiện nay, các khối Đảng, Nhà nước và Đoàn thể vẫn làm việc rời rạc tại nhiều địa điểm cũ, gây khó khăn trong kết nối, kiến nghị cần tập trung đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất tập trung, hạ tầng công nghệ thông tin và kiện toàn đội ngũ cán bộ theo vị trí việc làm để tránh xáo trộn.
Liên quan đến công tác phòng chống lãng phí, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hoá và Xã hội Trần Thị Thanh Lam đánh giá cao việc Chính phủ đã thực hiện được 59,1% kết luận sau thanh tra. Tuy nhiên, đại biểu yêu cầu làm rõ nguyên nhân của 40% số kết luận còn lại chưa được thực hiện để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Đại biểu nhấn mạnh việc cần đổi mới phương thức quản lý và tăng cường kiểm soát quyền lực không chỉ trong bộ máy công chức mà còn lan tỏa đến cộng đồng doanh nghiệp và người dân.
Kiến nghị cơ chế đặc thù cho trụ sở công sau sáp nhập
Một trong những nội dung được các đại biểu quan tâm là công tác quản lý tài sản công, đại biểu phản ánh cử tri đang rất quan tâm đến tình trạng lãng phí tại các trụ sở công bỏ trống sau khi sáp nhập đơn vị hành chính. Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Lê Minh Nam kiến nghị cần có chuyên đề đánh giá tổng thể thực trạng quản lý, sử dụng trụ sở công trên cả nước. Đại biểu cho rằng, Chính phủ không nên dùng cụm từ "nếu cần thiết" trong báo cáo, bởi việc xử lý tài sản dư thừa hiện nay là yêu cầu "rất cần thiết" và cấp bách, nếu chỉ áp dụng quy trình thông thường theo Luật Quản lý, sử dụng tài sản công thì sẽ rất khó tháo gỡ vướng mắc. Từ đó, đại biểu kiến nghị cần sớm xác lập một cơ chế đặc thù để xử lý dứt điểm các tài sản công dư thừa, tránh lãng phí và tạo nguồn lực phát triển.
Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Lê Minh Nam phát biểu
Đại biểu Lê Minh Nam cũng đề nghị cần bổ sung vào nhiệm vụ giải pháp năm 2025 và dự toán ngân sách 2026 nội dung chỉ đạo thực hiện nghiêm Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Theo đại biểu, đây không chỉ là vấn đề thời sự mà còn là yêu cầu mang tính chiến lược dài hạn. Việc quản trị cần thực hiện đồng bộ từ khâu cung ứng đến cơ cấu lại các đối tượng sử dụng để đảm bảo tính hiệu quả cao nhất.
Đồng tình với đại biểu Lê Minh Nam về quản lý, sử dụng tài sản công, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Thị Phú Hà cho biết, qua giám sát thực tế tại các địa phương và cấp xã, các đại biểu phản ánh nhiều trụ sở được đầu tư khang trang nhưng hiện đang bỏ trống, dẫn đến tình trạng ẩm mốc, xuống cấp nghiêm trọng do thời tiết và thiếu người trông coi. Số liệu báo cáo về việc xử lý khoảng 200.000 đơn vị tài sản được cho là chưa cập nhật sát với tình hình thực tế hiện nay.
Các đại biểu nhấn mạnh, đây là những tài sản công và nguồn lực quốc gia quan trọng. Do đó, cần có giải pháp quyết liệt và nhấn mạnh nội dung này trong chương trình hành động giai đoạn 2026 để chấm dứt tình trạng lãng phí, sớm đưa các tài sản này vào sử dụng hiệu quả.
Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Thị Phú Hà phát biểu
Cần xác định chính xác số lượng dự án và tổng vốn đầu tư thực tế khi triển khai tháo gỡ
Về xử lý các dự án chậm tiến độ, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Mạnh Hùng đã có những phân tích sâu sắc về nguồn lực khổng lồ đang bị "đóng băng" tại các dự án đất đai, đồng thời kiến nghị Chính phủ cần thống nhất số liệu và lập danh mục cụ thể để phục vụ công tác giám sát.
Đại biểu Nguyễn Mạnh Hùng dẫn báo cáo của Chính phủ cho biết hiện có hàng nghìn dự án đang được định hướng tháo gỡ khó khăn. Trong đó, riêng lĩnh vực đất đai chiếm hơn 3.200 dự án. "Nếu tháo gỡ được điểm nghẽn này, dự kiến sẽ đóng góp cho tăng trưởng GDP từ 7% đến 10%. Đây là con số rất đáng kể cho nền kinh tế" - đại biểu Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh.
Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Mạnh Hùng phát biểu
Để hiện thực hóa các nghị quyết tháo gỡ khó khăn (như Nghị quyết 170, Nghị quyết 265 của Quốc hội và Nghị quyết 17 đầu năm 2026 của Chính phủ), đại biểu đưa ra các kiến nghị cụ thể như cần xác định chính xác số lượng dự án và tổng vốn đầu tư thực tế khi triển khai tháo gỡ; Chính phủ cần cung cấp danh sách cụ thể các dự án tại từng tỉnh, thành phố; đồng thời tăng cường giám sát, việc có danh mục cụ thể sẽ giúp các đoàn giám sát có cơ sở đối chiếu, làm việc trực tiếp với địa phương nhằm đánh giá sát sao tiến độ và hiệu quả tháo gỡ. Việc khơi thông các dự án tồn đọng là vấn đề cấp thiết, đòi hỏi sự minh bạch về thông tin để các cơ quan chức năng có thể đồng hành, thúc đẩy hiệu quả thực hiện tại địa phương.
Quyết liệt xử lý tài sản công sau sáp nhập và tháo gỡ điểm nghẽn dự án tồn đọng
Giải trình làm rõ thêm ý kiến đại biểu nêu, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, giải quyết tình trạng trụ sở, tài sản công bỏ trống sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính là vấn đề nhận được sự chỉ đạo sát sao, thường xuyên của Tổng Bí thư. Mục tiêu cao nhất là phải sử dụng hiệu quả, tuyệt đối tránh lãng phí nguồn lực của Nhà nước.
Thứ trưởng thừa nhận thực tế vẫn còn nhiều trụ sở đang để không do vướng mắc trong việc chuyển đổi công năng. “Việc chuyển đổi công năng từ trụ sở cơ quan hành chính sang các mục đích khác như bệnh viện, trường học rất phức tạp. Có những trường hợp chi phí cải tạo, chuyển đổi còn cao hơn cả xây mới,” Thứ trưởng Trần Quốc Phương chia sẻ. Để giải quyết dứt điểm tình trạng này, Bộ Tài chính đang phối hợp với các địa phương thống kê, rà soát tổng thể để đưa ra định hướng xử lý cụ thể cho từng tài sản. Tinh thần chỉ đạo của lãnh đạo Đảng và Chính phủ gồm ba trụ cột chính: mọi tài sản phải được đưa vào sử dụng, không được phép để rỉ sét, xuống cấp; ưu tiên chuyển đổi sang phục vụ phúc lợi xã hội (y tế, giáo dục) hoặc cho thuê nếu mang lại hiệu quả cao hơn; việc bàn giao tài sản phải đi kèm với cơ chế tài chính để đơn vị tiếp nhận đủ năng lực bảo trì, bảo dưỡng, tránh tình trạng "nhận xong để đấy" vì không có kinh phí duy trì.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương phát biểu
Về nhóm các dự án, công trình đình trệ, lãng phí theo Nghị quyết của Quốc hội, Thứ trưởng cho biết Chính phủ đang rất rốt ráo rà soát hồ sơ để đưa vào Nghị quyết xử lý trong thời gian tới. Hiện nay, qua rà soát sơ bộ có hơn 300 dự án đủ điều kiện xử lý ngay. Tuy nhiên, con số này có sự biến động liên tục do các địa phương đang tích cực cập nhật trên hệ thống chuyển đổi số.
Đối với vấn đề thực hành tiết kiệm năng lượng, Thứ trưởng Trần Quốc Phương khẳng định đây là nội dung trọng tâm trong bối cảnh những thách thức về cung ứng điện vừa qua. Bộ Tài chính sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu để bổ sung vào báo cáo các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Theo đó, bên cạnh việc kiểm soát giá cả để ổn định kinh tế vĩ mô và tìm kiếm nguồn cung, nhiệm vụ then chốt là điều tiết sử dụng năng lượng trong nước. Ưu tiên hàng đầu là dành nguồn lực năng lượng cho các lĩnh vực sản xuất kinh doanh và các công trình trọng điểm, đồng thời cắt giảm tối đa các khoản tiêu thụ năng lượng chưa thực sự cần thiết.
Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi phát biểu kết luận
Kết luận phiên họp, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh tinh thần chuẩn bị báo cáo gửi Quốc hội phải đảm bảo tính nghiêm túc, trung thực và chính xác nhất. Một trong những vấn đề trọng tâm được đặt ra là việc đánh giá hiệu quả kinh tế sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy. Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, yêu cầu cấp bách được đưa ra là cần có một Đề án tổng thể quốc gia về quản lý và sử dụng tài sản công. Đề án này phải dựa trên chủ trương của Bộ Chính trị và các chính sách luật pháp đồng bộ để xác định rõ trụ sở nào giữ lại, trụ sở nào cần chuyển đổi công năng hoặc bán đấu giá; tạo cơ chế đặc thù về quy hoạch và tài chính để địa phương chủ động xử lý; tránh việc "ấn" tài sản vào tay các đơn vị không có năng lực sử dụng chỉ để hoàn thành báo cáo bàn giao.
Về vấn đề ngân sách, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho rằng cần nhìn nhận thẳng thắn vào những khoản chi chưa hiệu quả. Tình trạng dự toán vay nhưng không sử dụng hết dẫn đến phát sinh chi phí lãi vay, hay việc chuyển nguồn kéo dài qua nhiều năm đang làm yếu đi kỷ cương tài chính.
Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi kiến nghị trong giai đoạn tới, đặc biệt là chuẩn bị cho lộ trình ngân sách 2026 - 2027, cần rà soát lại toàn bộ tiêu chí và định mức chi tiêu. Mục tiêu cốt lõi là cắt giảm triệt để các khoản chi thường xuyên, chi hành chính không cần thiết, đặc biệt là các sự kiện dàn trải trong năm 2025 có thể tiêu tốn hàng ngàn tỷ đồng.
"Nguồn lực tiết kiệm được từ việc siết chặt chi tiêu hành chính phải được dành toàn lực cho đầu tư phát triển," Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh. Việc xử lý tài sản công và thắt chặt kỷ cương ngân sách không chỉ là bài toán kinh tế, mà còn là thước đo niềm tin của cử tri đối với công tác quản trị quốc gia.
