Những con số biết nói và quy trình lập pháp "từ sớm, từ xa"
Nhiệm kỳ Quốc hội khoá XV, Uỷ ban Kinh tế và Tài chính đã chủ trì thẩm tra, trình Quốc hội cho ý kiến và xem xét thông qua một khối lượng văn bản quy phạm pháp luật rất lớn. Chỉ tính từ đầu nhiệm kỳ đến tháng 7/2025, Ủy ban đã chủ trì thẩm tra 25 luật, 21 nghị quyết của Quốc hội và 08 nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH), riêng tại Kỳ họp thứ 10 - Kỳ họp cuối cùng của nhiệm kỳ, Uỷ ban chủ trì thẩm tra 14 dự án Luật và 01 Nghị quyết quy phạm pháp luật khác. Những con số này minh chứng cho cường độ làm việc khẩn trương và nỗ lực không ngừng của các thành viên Ủy ban trong suốt nhiệm kỳ qua.
Để đảm bảo chất lượng và tiến độ, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã thiết lập một quy trình làm việc chặt chẽ ngay từ khâu đầu tiên. Ngay khi Chính phủ hoặc cơ quan chủ trì soạn thảo bắt đầu triển khai các quy trình xây dựng văn bản, Ủy ban đã xây dựng Kế hoạch hoạt động cụ thể cho từng năm, phân công nhiệm vụ chi tiết đến từng Tiểu ban, từng thành viên Thường trực và Nhóm chuyên môn.
Việc thẩm tra không chỉ dừng lại ở các cuộc họp hành chính. Ủy ban đã tổ chức các cuộc họp Thường trực mở rộng và họp toàn thể để thẩm tra sơ bộ, thẩm tra chính thức. Đặc biệt, tinh thần phối hợp giữa cơ quan thẩm tra và cơ quan soạn thảo luôn được đề cao để đảm bảo tính thống nhất trong quá trình chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội.
Phiên họp Toàn thể lần thứ 16 của Uỷ ban Kinh tế và Tài chính ngày 2/12
Một trong những điểm sáng trong công tác lập pháp của Ủy ban Kinh tế và Tài chính chính là sự cầu thị và tính khoa học. Để các dự án luật mang tính khả thi cao, Thường trực Ủy ban đã tích cực thu thập thông tin, tài liệu để nghiên cứu, phân tích sâu; tổ chức các cuộc khảo sát thực tế, hội thảo, tọa đàm để lắng nghe ý kiến đa chiều từ chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và đặc biệt là các đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của chính sách; nghiên cứu, tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế để đáp ứng yêu cầu hội nhập.
Nhờ quy trình triển khai chặt chẽ này, các báo cáo thẩm tra của Ủy ban luôn được Quốc hội, UBTVQH đánh giá cao về tính khách quan, toàn diện và sâu sắc.
Quang cảnh Hội nghị Tổng kết nhiệm kỳ Uỷ ban Kinh tế và Tài chính ngày 26/11
Những "đột phá" trong hệ thống pháp luật về kinh tế, đầu tư và kinh doanh
Trong lĩnh vực quản trị kinh tế, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã chủ trì thẩm tra nhiều dự án luật quan trọng, mang tính chiến lược, tác động sâu rộng đến môi trường đầu tư kinh doanh.
Luật Đất đai 2024 được coi là sự kiện lập pháp đặc biệt quan trọng. Đây là dự án luật trung tâm của nhiệm kỳ, có mối quan hệ hữu cơ với nhiều quy định pháp luật khác và tác động đến mọi mặt đời sống xã hội. Để hoàn thiện dự án luật này, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan hữu quan, tiếp thu hơn 12 triệu lượt ý kiến của Nhân dân và trải qua 04 Kỳ họp Quốc hội mới đi đến thông qua. Luật Đất đai 2024 không chỉ tháo gỡ các vướng mắc từ Luật năm 2013 mà còn đổi mới mạnh mẽ chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm quyền lợi người sử dụng đất và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Một số Luật góp phần hoàn thiện thị trường bất động sản và dầu khí như: Luật Kinh doanh bất động sản 2023 tập trung vào việc phát triển thị trường ổn định, minh bạch và bền vững. Luật đã bổ sung các quy định về điều tiết thị trường, công khai thông tin dự án và siết chặt điều kiện kinh doanh để sàng lọc các doanh nghiệp đủ năng lực.
Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi chủ trì Phiên họp toàn thể lần thứ 15 của Uỷ ban
Luật Dầu khí 2022 đánh dấu mốc quan trọng khi vừa kế thừa các quy định phù hợp, vừa bổ sung chính sách mới để thu hút nguồn lực đầu tư nước ngoài và tư nhân. Luật đã đơn giản hóa thủ tục đầu tư, phân định rõ chức năng quản lý nhà nước và chú trọng đến các khu vực nhạy cảm về quốc phòng - an ninh trên Biển Đông.
Trong nhiệm kỳ, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã chủ trì thẩm tra các luật "một luật sửa nhiều luật" (như Luật số 03/2022/QH15, Luật số 57/2024/QH15, Luật số 90/2025/QH15) nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn về cơ chế, chính sách trong đầu tư công, đấu thầu, điện lực và quản trị doanh nghiệp. Đặc biệt, Nghị quyết số 198/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân đã tạo ra những thay đổi mang tính đột phá trong việc hỗ trợ tiếp cận đất đai, tài chính và chuyển đổi số cho khu vực này.
Củng cố "hệ xương sống" tài chính, ngân hàng và tiền tệ
An ninh tài chính, tiền tệ quốc gia luôn là ưu tiên hàng đầu trong chương trình nghị sự của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, một trong số đó là đổi mới hoạt động các tổ chức tín dụng.
Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 và sửa đổi năm 2025 là những bước tiến dài trong việc nâng cao tính tự chủ, công khai, minh bạch và khả năng "chống chịu" của hệ thống ngân hàng. Đặc biệt, việc luật hóa các quy định về xử lý nợ xấu (từ Nghị quyết 42) và phân cấp thẩm quyền cho vay đặc biệt từ Thủ tướng sang Ngân hàng Nhà nước đã giúp nâng cao tính kịp thời trong các trường hợp khẩn cấp, khơi thông nguồn lực tín dụng cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế.
Các đại biểu góp ý vào dự án Luật tại các Phiên họp của Uỷ ban Kinh tế và Tài chính
Luật Phòng, chống rửa tiền 2022 thể hiện trách nhiệm quốc tế của Việt Nam, góp phần bảo đảm an ninh tài chính và tăng cường hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.
Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 góp phần cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và khách hàng, đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý rủi ro.
Hiện đại hóa quản lý ngân sách, đầu tư công và chính sách thuế
Công tác lập pháp trong lĩnh vực tài chính công, đầu tư công và thuế được Uỷ ban Kinh tế và Tài chính thực hiện theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và minh bạch hóa.
Luật Đầu tư công 2024 tập trung cắt giảm thủ tục hành chính, luật hóa các cơ chế thí điểm hiệu quả để nâng cao năng lực sử dụng nguồn vốn nhà nước đến năm 2030, 2045.
Luật Ngân sách nhà nước 2025 là cuộc cải cách toàn diện nhằm loại bỏ cơ chế "xin - cho", làm rõ trách nhiệm giữa trung ương và địa phương theo nguyên tắc "cấp nào thực hiện hiệu quả nhất thì giao cho cấp đó".
Các đại biểu góp ý vào dự án Luật tại các Phiên họp của Uỷ ban Kinh tế và Tài chính
Đảm bảo các chính sách thuế hướng tới sự công bằng và bền vững, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã thẩm tra các luật thuế quan trọng như Thuế Giá trị gia tăng, Thuế Thu nhập doanh nghiệp và Thuế Tiêu thụ đặc biệt. Trong đó, Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp tập trung ưu đãi cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và các dự án chiến lược. Luật Thuế Giá trị gia tăng góp phần cải cách thủ tục, tạo môi trường pháp lý thống nhất và phòng chống thất thu thuế. Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt mở rộng cơ sở thu (như nước giải khát có đường), điều tiết tiêu dùng phù hợp với xu hướng quốc tế và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Đáng chú ý, Ủy ban đã kịp thời trình Quốc hội ban hành các nghị quyết giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu, giảm thuế giá trị gia tăng để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp vượt qua khó khăn, thúc đẩy sản xuất kinh doanh.
Khép lại chặng đường nhiệm kỳ Quốc hội khoá XV, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã để lại dấu ấn đậm nét trong công tác xây dựng pháp luật. Với nền tảng là sự chuẩn bị kỹ lưỡng, quy trình làm việc khoa học và tinh thần trách nhiệm trước cử tri, Ủy ban Kinh tế và Tài chính sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống thể chế kinh tế, góp phần đưa nước ta trở thành nước phát triển có thu nhập cao theo tinh thần các Nghị quyết của Đảng.
