Cho ý kiến về sự cần thiết ban hành Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm chế định luật sư công, đại biểu Hoàng Quốc Khánh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu bày tỏ thống nhất cao với Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp.
Từ thực tiễn địa phương, đại biểu Hoàng Quốc Khánh cho biết, tại các khu vực miền núi, mặc dù số lượng án hành chính không nhiều như tại các đô thị lớn, song các vướng mắc phát sinh đang có xu hướng gia tăng, khoảng 8% mỗi năm. Trong bối cảnh thu hút đầu tư nước ngoài ngày càng được đẩy mạnh, đại biểu nhấn mạnh, việc ban hành Nghị quyết hết sức cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Đại biểu đồng thời thống nhất với thời gian thí điểm 3 năm và đề nghị cần mạnh dạn triển khai các nội dung thí điểm.
Liên quan đến quy định về cấp, cấp lại và thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư công (được quy định tại Điều 6 dự thảo Nghị quyết), đại biểu Hoàng Quốc Khánh nhất trí với phương án giao Bộ Tư pháp thực hiện. Tuy nhiên, đối với các địa phương thực hiện thí điểm, đại biểu đề nghị cần đẩy mạnh phân cấp cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trên cơ sở tiêu chuẩn, điều kiện do Chính phủ hoặc Bộ Tư pháp quy định. Theo đại biểu, cách tiếp cận này vừa bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp xu hướng phân cấp quản lý, vừa tạo cơ sở thực tiễn để tổng kết, đánh giá sau thời gian thí điểm.
Đối với phạm vi công việc và ranh giới trách nhiệm (được quy định tại Điều 7 dự thảo Nghị quyết), đại biểu bày tỏ băn khoăn về việc xác định ranh giới thực hiện nhiệm vụ của luật sư công trong mối quan hệ với tập thể cơ quan, đơn vị, đề nghị cần tiếp tục làm rõ để bảo đảm tính khả thi.
Về công tác đánh giá cán bộ, đại biểu Hoàng Quốc Khánh cho biết, hiện nay việc đánh giá công chức được thực hiện theo quý và năm. Tuy nhiên, trong trường hợp luật sư công không thể hoàn thành nhiệm vụ do tính chất vụ án phức tạp và phải thuê luật sư bên ngoài hỗ trợ, cần có quy định cụ thể để xác định việc này có ảnh hưởng đến kết quả đánh giá hay không. Từ đó, đại biểu kiến nghị Chính phủ cần hướng dẫn rõ ràng hơn nhằm phân định ranh giới giữa nhiệm vụ chuyên môn tại cơ quan và nhiệm vụ của luật sư công, giúp người được giao nhiệm vụ yên tâm theo sát vụ việc.
Đối với chế độ, chính sách hỗ trợ (được quy định tại Điều 10 dự thảo Nghị quyết), đại biểu Hoàng Quốc Khánh bày tỏ thống nhất với việc cần có cơ chế đãi ngộ thỏa đáng để khuyến khích người tham gia. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng việc chi trả cố định hàng tháng như dự thảo có thể chưa tạo đủ động lực, bởi trên thực tế, chi phí thuê luật sư cho mỗi vụ việc thường rất lớn. Từ đó, đại biểu đề xuất nghiên cứu cơ chế chi trả theo từng vụ việc cụ thể, căn cứ vào tính chất, mức độ phức tạp để cơ quan, đơn vị quyết định mức chi phù hợp. Theo đại biểu, phương án này sẽ tạo động lực rõ ràng hơn, bảo đảm công bằng theo khối lượng công việc và tiệm cận với thị trường dịch vụ pháp lý ngoài Nhà nước.
Đồng quan điểm với đại biểu Hoàng Quốc Khánh, đại biểu Nguyễn Hữu Toàn, Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu cũng đề xuất thay vì chi trả phụ cấp cố định hàng tháng, nên áp dụng chế độ bồi dưỡng theo từng vụ việc, qua đó vừa bảo đảm công bằng trong đội ngũ cán bộ, công chức, vừa tập trung nguồn lực tài chính để xử lý hiệu quả các vụ việc phát sinh.
Góp ý về nội dung cho phép chỉ định thầu luật sư đối với các vụ tranh chấp bảo vệ quyền và tài sản của Nhà nước, bao gồm tranh chấp quốc tế, đại biểu Nguyễn Hữu Toàn đề nghị Chính phủ rà soát, đối chiếu với Luật Đấu thầu hiện hành. Theo đại biểu, pháp luật về đấu thầu đã có quy định về chỉ định thầu và lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt, cơ bản đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế, do đó không nhất thiết phải quy định riêng trong Nghị quyết, nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Nhấn mạnh sự cần thiết ban hành Nghị quyết, đại biểu Hoàng Anh Công, Đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ cho rằng, trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, việc thiết lập chế định luật sư công là cần thiết nhằm bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước.
Đại biểu cũng đề xuất cần có cơ chế thuê luật sư bên ngoài, đồng thời nghiên cứu áp dụng hình thức chỉ định thầu. Theo đại biểu, đối với các tranh chấp hợp đồng quốc tế đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc cả pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc tế, trong khi năng lực của luật sư công có thể chưa đáp ứng đầy đủ, vì vậy, việc thuê luật sư có trình độ cao là cần thiết.
Về cơ chế lựa chọn, đại biểu cho rằng đấu thầu thông thường khó đánh giá chính xác năng lực chuyên môn, đồng thời có thể ảnh hưởng đến bảo mật thông tin. Vì vậy, cần mạnh dạn áp dụng cơ chế chỉ định thầu để lựa chọn được luật sư có đủ năng lực và phẩm chất.
Liên quan đến thời điểm tham gia của luật sư công trong giải quyết khiếu nại, tố cáo, đại biểu Hoàng Anh Công đề nghị cần quy định luật sư công tham gia ngay từ khi phát sinh vụ việc, thay vì chờ đến khi vụ việc trở nên phức tạp, kéo dài. “Nếu Luật sư công tham gia tư vấn và giải quyết dứt điểm các vụ việc nhỏ từ cơ sở, chúng ta sẽ tránh được tình trạng các vụ việc tồn đọng, kéo dài hàng chục năm”, đại biểu Hoàng Anh Công nhấn mạnh.
