Vai trò giám sát tối cao của Quốc hội trong phát triển kinh tế - xã hội

 Toàn cảnh phiên làm việc 

Vai trò giám sát tối cao của Quốc hội trong phát triển kinh tế - xã hội

Theo Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi, trong bối cảnh tình hình thế giới diễn biến nhanh, phức tạp, yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và đảm bảo an sinh xã hội ngày càng cao, hoạt động giám sát tiếp tục được xác định là một trong ba chức năng hiến định trọng yếu của Quốc hội. Không chỉ là công cụ kiểm tra, giám sát còn là cơ chế để đảm bảo kỷ cương, minh bạch và hiệu quả trong thực thi chính sách pháp luật, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân và đảm bảo định hướng phát triển.

 Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi trình bày tổng quan Chuyên đề thứ nhất của Diễn đàn 

Từ đầu nhiệm kỳ khóa XV đến nay, Quốc hội đã không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động. Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội đã phối hợp chặt chẽ với Chính phủ trong việc ban hành nhiều quyết sách kịp thời, linh hoạt, góp phần phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội. Hoạt động giám sát tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ, đi vào thực chất, trở thành kênh cảnh báo sớm các vấn đề lớn của đất nước. 

Nhiều chuyên đề giám sát quy mô lớn, có tác động lan tỏa mạnh mẽ, như: giám sát tối cao việc thực hiện chính sách pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; việc thực hiện chính sách, pháp luật về công tác quy hoạch kể từ khi Luật Quy hoạch có hiệu lực thi hành; về thị trường bất động sản và phát triển nhà ở xã hội giai đoạn 2015 - 2023; về triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 - 2025; cũng như việc thực hiện Nghị quyết số 43/2022/QH15 về chính sách tài khóa, tiền tệ hỗ trợ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội; giám sát việc huy động, quản lý và sử dụng các nguồn lực phục vụ công tác phòng, chống dịch Covid-19 và các nghị quyết về các dự án quan trọng quốc gia. 

Các đại biểu tại phiên làm việc 

Thông qua giám sát, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính cho biết, nhiều kiến nghị đã được tiếp thu, chính sách pháp luật đã được điều chỉnh, bổ sung, góp phần khơi thông nguồn lực và tháo gỡ điểm nghẽn. Các Diễn đàn, tọa đàm kinh tế - xã hội được tổ chức thường niên đã trở thành kênh tham vấn chính sách quan trọng, quy tụ ý kiến đa chiều từ đại biểu Quốc hội, cũng như chuyên gia, nhà khoa học, cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Trên cơ sở thực tiễn và kết quả giám sát, Quốc hội khóa XV đã ban hành nhiều Nghị quyết quan trọng, có tính chiến lược, lâu dài. 

Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi

Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính cũng khẳng định hoạt động giám sát tại các Bộ, ngành, địa phương đi vào trọng tâm, gắn với thực tiễn, giúp Quốc hội có thêm cơ sở để quyết định các vấn đề quan trọng. Vai trò giám sát thông qua chất vấn, giải trình và theo dõi sau giám sát tiếp tục được nâng cao, thể hiện rõ tinh thần trách nhiệm, sự đồng hành của Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội cùng Chính phủ, các Bộ, ngành, địa phương trong triển khai các chủ trương, chính sách và nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Nhiều nội dung chất vấn, giải trình đã chạm đến những vấn đề thiết thực, thời sự, yêu cầu trách nhiệm giải trình rõ ràng, gắn với cam kết hành động cụ thể, tạo chuyển biến tích cực trong công tác điều hành chính sách.

Bên cạnh đó, giám sát văn bản quy phạm pháp luật cũng được triển khai bài bản, thường xuyên, góp phần phát hiện kịp thời những quy định còn bất cập, chồng chéo, thiếu thống nhất hoặc không còn phù hợp, từ đó nâng cao tính khả thi, tính đồng bộ và hiệu quả của hệ thống pháp luật.

“Những kết quả đạt được đã khẳng định rõ vai trò giám sát tối cao của Quốc hội trong phát triển kinh tế - xã hội. Giám sát ngày càng thực chất, gắn với thực tiễn, đóng góp thiết thực cho công tác lập pháp và quyết định các vấn đề quan trọng Quốc gia. Qua đó, Quốc hội thể hiện rõ vai trò kiến tạo, dẫn dắt đồng thời củng cố niềm tin của cử tri và Nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp”, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính nhận định. 

Tiếp cận theo tư duy: Giám sát để kiến tạo, phát triển thay vì kiểm tra, kiểm soát

Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính cho biết trong khuôn khổ Chuyên đề thứ nhất, Ban Tổ chức đã tuyển chọn hơn 20 tham luận từ các cơ quan của Quốc hội, Bộ, ngành, địa phương và các chuyên gia, phản ánh đa chiều từ nhiều góc độ: Cơ quan giám sát, đối tượng bị giám sát và người thụ hưởng chính sách. Các tham luận làm rõ vai trò của giám sát trong phát hiện điểm nghẽn, thúc đẩy thực thi chính sách và hoàn thiện thể chế, tập trung vào các lĩnh vực thiết yếu như đầu tư công, tín dụng, ngân sách, nhà ở xã hội, năng lượng, giáo dục, khoa học và công nghệ. 

“Nhiều ý kiến nhấn mạnh giám sát cần được tiếp cận theo tư duy kiến tạo phát triển thay vì kiểm tra, kiểm soát. Bên cạnh kết quả, các tham luận cũng chỉ ra hạn chế về phương pháp, cơ chế phối hợp, tính ràng buộc sau giám sát và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả trong thời gian tới”, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi nêu rõ. 

Các đại biểu tại phiên làm việc 

Mặc dù có nhiều chuyển biến tích cực, hoạt động giám sát của Quốc hội trong lĩnh vực kinh tế xã hội vẫn còn nhiều hạn chế, cần tiếp tục được khắc phục trong bối cảnh tổ chức bộ máy hành chính và hệ thống chính trị đang được tinh gọn. Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho rằng yêu cầu đối với giám sát ngày càng cao hơn, không chỉ đúng mà còn phải sâu sát, kịp thời và có khả năng định hướng chính sách. Công tác giám sát cần tiếp tục được đổi mới về nội dung, phương pháp, cách thức thực hiện nhằm tăng tính thực tiễn, xác định rõ trọng tâm, trọng điểm và trách nhiệm giám sát. Từ đó góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong tổ chức thực hiện chính sách. 

Mục tiêu của diễn đàn lần này là đánh giá khách quan, toàn diện hoạt động giám sát trong thời gian qua; chỉ rõ những bất cập, nguyên nhân và rút ra bài học kinh nghiệm từ thực tiễn. Từ đó đề xuất các giải pháp đổi mới mạnh mẽ, toàn diện hơn để hoạt động giám sát hiệu quả hơn trong thời gian tới. “Diễn đàn mong muốn ghi nhận các ý kiến thẳng thắn, đa chiều từ các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học để diễn đàn trở thành một bước chuyển quan trọng, nâng cao hiệu quả giám sát, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững trong thời gian tới”, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính nêu rõ.