Giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về phát triển và sử dụng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội”: Từ thực tiễn đến chính sách

Quang cảnh Diễn đàn

Đổi mới trong hoạt động giám sát chuyên đề 

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đinh Công Sỹ, ngay sau khi các nghị quyết về chương trình giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội được ban hành, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã tham mưu xây dựng Nghị quyết thành lập Đoàn giám sát, kế hoạch giám sát với Chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về phát triển và sử dụng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao”, hướng tới 3 mục đích lớn: 

Một là, đánh giá việc thể chế hóa chủ trương của Đảng thành chính sách, pháp luật về phát triển và sử dụng nguồn nhân lực, nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội thời gian qua.

Hai là, đánh giá thực trạng nguồn nhân lực; kết quả đạt được, hạn chế, khó khăn, vướng mắc; xác định nguyên nhân, chỉ rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong tổ chức thực hiện. 

Ba là, đề xuất kiến nghị, giải pháp về nguồn nhân lực, nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt để tập trung triển khai các nhiệm vụ trọng tâm, đột phá trong các Nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị ban hành trong thời gian gần đây như: Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 59-NQ/TW ngày 24/1/2025 của Bộ Chính trị về "Hội nhập quốc tế trong tình hình mới".....

 Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đinh Công Sỹ

Đáng chú ý, để nâng cao chất lượng hoạt động giám sát, Thường trực Uỷ ban Văn hóa và Xã hội đã xây dựng các chương trình, kế hoạch giám sát với 08 điểm mới, điển hình như: Kế hoạch và các đề cương chi tiết được trao đổi, thảo luận kỹ lưỡng giữa cơ quan thường trực với các đối tượng chịu sự giám sát, đặc biệt là Bộ Giáo dục và Đào tạo, các Bộ, ngành liên quan và lấy ý kiến thành viên Đoàn Giám sát nhằm phát huy tối đa trí tuệ tập thể, tạo sự thống nhất cao trong quá trình thực hiện; Tiến độ triển khai hoạt động giám sát, được điều chỉnh theo hướng khoa học, hợp lý hơn với thời gian chuẩn bị các báo cáo từ 3 - 4 tháng, không trùng với các dịp nghị Lễ lớn; Đổi mới cách thức giao Đoàn đại biểu Quốc hội tiến hành giám sát như chỉ để nghị 12 Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương chủ trì, phối hợp với Hội đồng nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh tổ chức giám sát về nội dung chuyên đề tại địa phương và gửi báo cáo tới Đoàn giám sát (không yêu cầu bắt buộc các Đoàn đại biểu Quốc hội các địa phương tổ chức giám sát). Khuyến nghị các Đoàn đại biểu Quốc hội còn lại tùy điều kiện thực tế của địa phương lựa chọn nội dung, phạm vi giám sát, tổ chức giám sát và gửi báo cáo kết quả giám sát về Đoàn giám sát; Sử dụng đa dạng nguồn dữ liệu, thông tin từ nguồn dữ liệu số hóa, lấy ý kiến chuyên gia, cử tri, để đảm bảo kết quả giám sát mang tính đa chiều, đầy đủ nhất...

Các đại biểu tham dự phiên họp

Sử dụng kết quả giám sát chuyền đề trong quá trình xây dựng pháp luật

Cũng theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đinh Công Sỹ, nhờ sự đổi mới trong quá trình thực hiện giám sát chuyên đề lần này mà nhiều nội dung là kết quả giám sát đã được Thường trực Ủy ban sử dụng để đóng góp vào dự thảo các văn bản đang được xem xét, quyết định, trong đó có dự thảo Nghị quyết của Bộ Chính trị về hiện đại hóa, đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong việc xác định vấn đề then chốt, trọng tâm cần tạo đột phá để tập trung chỉ đạo, tạo chuyển biến rõ nét trong đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội; Dự thảo Nghị quyết của Bộ Chính trị về đột phá trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; Góp ý kiến và đã được tiếp thu trong dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng về Xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, ngang tầm khu vực và thế giới, về Quản lý phát triển xã hội bền vững, bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội; Làm căn cứ để thẩm tra, chỉnh lý, phối hợp thẩm tra Luật việc làm, Luật Nhà giáo, Luật chính quyền địa phương và một số luật, nghị quyết khác trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIV.

Kiến nghị để nâng cao hơn nữa hiệu quả giám sát

Đại biểu Nguyễn Văn Huy, Phó trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên

Đánh giá cao 08 điểm đổi mới trong hoạt động giám sát chuyên đề của Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội, Đại biểu Nguyễn Văn Huy – Phó trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên cho rằng, việc căn cứ vào chương trình và kế hoạch của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và điều kiện tình hình thực tế của các địa phương để giao các Đoàn Đại biểu Quốc hội địa phương chủ động xây dựng, triển khai thực hiện chương trình giám sát của mình là một trong những thay đổi rất tích cực. Điều này không chỉ tạo tính chủ động cho các Đoàn Đại biểu Quốc hội địa phương và mà đảm bảo được tính phù hợp với các chương trình khác của địa phương trong năm, nhất là kế hoạch Đại hội Đảng các cấp và quá trình sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy cũng kiến nghị: “Cần có cơ chế bắt buộc lồng ghép kết quả của việc giám sát chuyên đề vào quá trình xây dựng pháp luật, đặc biệt là trong các báo các tác động chính sách; Cần thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu về kết quả giám sát, việc số hóa, chia sẻ dữ liệu trong nội bộ các cơ quan của Quốc hội, cung cấp cho các đại biểu Quốc hội trong hoạt động lập pháp một cách chủ động và linh hoạt. Chỉ khi nào kết quả giám sát được sử dụng đúng mức, đúng lúc trong quá trình xây dựng pháp luật thì pháp luật mới là sản phẩm của thực tiễn, phục vụ thực tiễn đời sống xã hội. Và khi đó pháp luật mới phát huy tối đa vai trò kiến tạo, phát triển, bảo về quyền là lợi ích hợp pháp của nhân dân”.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách Thành phố Hải Phòng

Cũng kiến nghị về việc sửa đổi, bổ sung chính sách pháp luật về nguồn nhân lực chất lượng cao sau khi thực hiện giám sát chuyên đề, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga – Phó trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách Thành phố Hải Phòng cho rằng, các văn bản chính sách hiện nay chưa có định nghĩa pháp lý chính thức, cụ thể về nhân lực chất lượng cao, dẫn đến đánh giá chủ quan nhân lực chất lượng cao đồng nghĩa là những người có bằng cấp chuyên môn cao. Tuy nhiên trên thực tế, nhiều lao động tại các doanh nghiệp dù chưa qua trường lớp đào tạo bài bản, nhưng lại có tay nghề cao nhờ việc tích luỹ kinh nghiệm.

Đại biểu nhấn mạnh: “Nhân lực chất lượng cao không chỉ được đánh giá ở trình độ đào tạo, mà còn được đánh giá ở kỹ năng nghề nghiệp. Chính vì vậy, chúng ta nên xem xét để chuẩn hóa khái niệm nhận lực chất lượng cao trong luật. Và từ khái niệm này chúng ta mới xây dựng được các pháp luật, chính sách về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao”. Đại biểu cũng đánh giá, việc không có qui định pháp lý công nhận lực lượng này chính là một sự lãng phí nhân lực chất lượng cao; đồng thời Đại biểu cũng kiến nghị, việc xây dựng pháp luật về nguồn nhân lực chất lượng cao cần quan tâm đến các hình thức đào tạo phi chính qui như đào tạo tại gia, đào tạo tại doanh nghiệp... để đảm bảo tận dụng tối đa nguồn nhân lực chất lượng cao thay vì chỉ tập trung vào việc công nhận người lao động có tay nghề cao theo chứng chỉ, bằng cấp. 

Theo kế hoạch, Báo cáo kết quả giám sát đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến bước đầu tại phiên họp tháng 7/2025 và chính thức tiến hành giám sát tại phiên họp tháng 8/2025. Những điểm mới nêu trên trong cách thức tiến hành giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về phát triển và sử dụng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao” cũng là những chia sẻ, gợi ý về cách thức triển khai các hoạt động giám sát chuyên đề của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong thời gian tới./