Nhận diện rõ “điểm nghẽn” trong tổ chức thực hiện đầu tư công
Tham gia Phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Duy Minh, Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng bày tỏ cơ bản thống nhất với các định hướng của Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030. Nhìn lại giai đoạn 2021–2025, đại biểu đánh giá đầu tư công đã đóng vai trò quan trọng trong ổn định kinh tế vĩ mô, phục hồi tăng trưởng, nhiều công trình hạ tầng chiến lược được triển khai, tạo nền tảng cho đất nước phát triển dài hạn.
Tuy nhiên, đại biểu cũng chỉ rõ những tồn tại hiện nay như: giải ngân chậm, khả năng hấp thụ vốn hạn chế, nhiều dự án kéo dài, phải điều chỉnh nhiều lần, làm giảm hiệu quả đầu tư. Theo đại biểu, vấn đề cốt lõi không nằm ở thiếu vốn mà ở cơ chế vận hành và tổ chức thực hiện. “Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là quy trình thủ tục đầu tư còn phức tạp và thiếu liên thông. Một dự án phải đi qua nhiều bước theo các luật khác nhau như Luật Đầu tư công, Luật Quy hoạch, Luật Đất đai, Luật Môi trường, Luật Xây dựng và Luật Đấu thầu. Các bước này chủ yếu thực hiện tuần tự, mỗi khâu là một bộ hồ sơ riêng chưa liên thông, dẫn đến thời gian chuẩn bị dự án kéo dài”, đại biểu Nguyễn Duy Minh nhấn mạnh.
Từ thực tế đó, đại biểu kiến nghị Chính phủ triển khai đồng bộ các giải pháp: ưu tiên sửa đổi các luật liên quan theo hướng thống nhất, liên thông quy trình, giảm thủ tục trung gian và cho phép triển khai song song các bước phù hợp; tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, phân loại dự án theo quy mô, mức độ rủi ro để đơn giản hóa quy trình đối với dự án nhỏ, tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát; đồng thời, rà soát, kiên quyết đưa ra khỏi danh mục các dự án “giữ chỗ”, kéo dài nhiều năm nhưng chưa hoàn thành giải phóng mặt bằng, ảnh hưởng đến đời sống người dân.
Đáng chú ý, đại biểu cũng chỉ ra nghịch lý trong sử dụng tài nguyên phục vụ đầu tư công. Theo quy định, tài nguyên khoáng sản thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước quản lý, nhưng khi triển khai dự án, Nhà nước lại phải mua nguyên vật liệu theo cơ chế thị trường, làm phát sinh “vòng lặp chi phí” bất hợp lý, đẩy tổng mức đầu tư tăng cao, ảnh hưởng tiến độ giải ngân và hiệu quả sử dụng vốn, đồng thời gây tác động đến chi phí xây dựng của người dân. Bên cạnh đó, công tác quy hoạch tài nguyên còn mang tính bị động, thiếu gắn kết với kế hoạch đầu tư công. Nhiều trường hợp triển khai dự án mới bắt đầu tìm nguồn vật liệu, xin cấp phép mỏ hoặc điều chỉnh quy hoạch.
Từ đó, đại biểu đề xuất: cần có cơ chế điều tiết giá hoặc dự trữ chiến lược đối với vật liệu xây dựng; đơn giản hóa thủ tục cấp phép khai thác; thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực vật liệu xây dựng; đồng thời hoàn thiện thể chế quản lý tài sản công nhằm bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực tài nguyên.
Đổi mới quản trị đầu tư công, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn
Cùng quan điểm về nâng cao hiệu quả đầu tư công, đại biểu Lê Hữu Trí, Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa nhấn mạnh, dự thảo Nghị quyết đã xác định rõ mục tiêu trọng tâm là nâng cao hiệu quả đầu tư công, phát huy vai trò dẫn dắt, lan tỏa, thu hút tối đa nguồn lực ngoài nhà nước; góp phần thúc đẩy tăng trưởng nhanh, bền vững, hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược, bảo đảm an sinh xã hội và quốc phòng, an ninh.
Đại biểu cho rằng, việc phân bổ vốn phải tuân thủ Hiến pháp, pháp luật về đầu tư công và ngân sách nhà nước, phù hợp khả năng cân đối nguồn lực, bảo đảm an toàn nợ công; đồng thời, việc quản lý, sử dụng vốn cần dựa trên hiệu quả kinh tế - xã hội, tính khả thi và bài học kinh nghiệm từ giai đoạn trước.
Để thực hiện các mục tiêu đề ra, đại biểu kiến nghị: tiếp tục rà soát, kiên quyết loại bỏ các dự án chưa thực sự cần thiết hoặc chưa đủ điều kiện, tập trung nguồn lực cho các dự án trọng điểm; đổi mới căn bản công tác quản trị đầu tư công, xóa bỏ cơ chế “xin - cho”; chú trọng chất lượng hơn số lượng dự án, đề cao trách nhiệm của người quyết định chủ trương đầu tư; không chấp thuận các dự án kém hiệu quả.
Đại biểu cũng nhấn mạnh thách thức trong việc giảm hệ số ICOR xuống mức 4,5 - 4,8, đòi hỏi phải khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, tiến độ chậm, chất lượng tư vấn, khảo sát còn hạn chế và tỷ lệ giải ngân thấp. Đồng thời, cần tăng cường cơ chế giám sát “từ sớm, từ xa”, xử lý nghiêm các vi phạm trong các khâu khảo sát, thiết kế, lập dự toán, đấu thầu; qua đó góp phần phòng, chống tham nhũng, lãng phí, khắc phục các khoảng trống pháp lý.
Khơi thông điểm nghẽn thể chế, tạo động lực cho thực thi
Bày tỏ sự đồng tình với kết quả đầu tư công giai đoạn 2021–2025 và kế hoạch giai đoạn 2026-2030, đại biểu Đoàn Thị Lê An, Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng đánh giá, trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức, Chính phủ đã điều hành quyết liệt, coi đầu tư công là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng và đạt được nhiều kết quả tích cực. Cơ cấu chi ngân sách cho đầu tư phát triển chuyển dịch theo hướng tích cực, nguồn lực được bố trí tập trung hơn, từng bước khắc phục tình trạng dàn trải, lãng phí; đồng thời nâng cao tính tự chủ, trách nhiệm của các cấp, các ngành; việc phân bổ vốn cơ bản bám sát chủ trương của Đảng và Nghị quyết của Quốc hội.
Tuy nhiên, đại biểu cũng đưa ra nhận định, kết quả này vẫn chưa tương xứng với kỳ vọng. “Tình trạng giải ngân chậm, không đồng đều giữa các bộ, ngành, địa phương vẫn tồn tại; nơi có vốn nhưng không tiêu được phản ánh những điểm nghẽn hệ thống từ thể chế đến năng lực thực thi”, đại biểu Đoàn Thị Lê An cho biết.
Từ đó, đại biểu kiến nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện thể chế, đơn giản hóa thủ tục, nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư; đồng thời khơi thông tâm lý e ngại, sợ sai, tạo điều kiện để đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Liên hệ thực tiễn địa phương, đại biểu nêu rõ, dự án tuyến cao tốc Đồng Đăng (Lạng Sơn) – Trà Lĩnh (Cao Bằng) có nguy cơ bị gián đoạn về tiến độ và nguồn vốn, ảnh hưởng đến ý nghĩa chiến lược của tuyến đường. Đây không chỉ là công trình giao thông mà còn là trục phát triển quan trọng, mở ra không gian phát triển mới, thúc đẩy thương mại biên giới, du lịch, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Vì vậy, đại biểu kiến nghị Quốc hội và Chính phủ xem xét đưa dự án cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh giai đoạn 2 vào danh mục dự án chuyển tiếp của kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030; đồng thời có cơ chế ưu tiên bố trí nguồn lực đủ mạnh, ổn định để bảo đảm triển khai liên tục, thông suốt.
Đại biểu khẳng định, với sự chỉ đạo quyết liệt của Trung ương, sự vào cuộc của địa phương, sự đồng hành của doanh nghiệp và sự đồng thuận của Nhân dân, các khó khăn, vướng mắc sẽ từng bước được tháo gỡ, góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư công trong giai đoạn tới.
