Dự thảo Nghị quyết về việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công được xây dựng nhằm thiết lập khung pháp lý cho một mô hình mới, trong đó luật sư là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan hoặc người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị và doanh nghiệp nhà nước. Theo dự thảo, phạm vi thí điểm được tổ chức tại một số Bộ trọng yếu như Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính... và 10 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
Đánh giá về tính thiết thực của Nghị quyết, đại biểu Trần Hoài Nam cho rằng đây là một bước đi quan trọng trong quá trình phát triển đất nước, góp phần hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, đặc biệt là trong việc bảo vệ quyền lợi pháp lý cho khu vực nhà nước. Tuy nhiên, từ thực tiễn công tác, đại biểu đã nêu lên nhiều băn khoăn về các quy định cụ thể trong dự thảo nhằm đảm bảo chế định này vận hành thông suốt.
Làm rõ mối liên quan giữa tư cách công chức và tính độc lập của luật sư
Vấn đề cốt lõi được đại biểu Trần Hoài Nam quan tâm là địa vị pháp lý của luật sư công. Theo đại biểu, mặc dù dự thảo Nghị quyết gồm 12 điều đã quy định cụ thể về nhiệm vụ, quyền hạn, nhưng vẫn chưa đủ rõ để có thể thực hiện thuận lợi trên thực tế.
Đại biểu phân tích, luật sư công mang tính chất "lưỡng tính": vừa là một cán bộ thực hiện nhiệm vụ hành chính, vừa là một chủ thể thực hiện nhiệm vụ tư pháp. Tại Điều 3 của dự thảo, nguyên tắc hoạt động của luật sư công được quy định là phải độc lập, trung thực và tôn trọng sự thật khách quan. Tuy nhiên, ở khía cạnh khác, với vai trò là một cán bộ, công chức, họ phải tuân thủ nghiêm ngặt các nghĩa vụ theo Luật Cán bộ, công chức và sự chỉ đạo của thủ trưởng cơ quan, đơn vị.
Đại biểu Trần Hoài Nam thẳng thắn chỉ ra: "Tôi nghĩ sẽ có sự "vênh" nhất định đối với nguyên tắc hoạt động của một cán bộ hoạt động tư pháp". Nếu không quy định rõ ranh giới giữa việc tuân thủ mệnh lệnh hành chính và tính độc lập trong chuyên môn luật sư, chế định này khó có thể phát huy tối đa hiệu quả. Do đó, đại biểu đề nghị Quốc hội cần giao Chính phủ ban hành một quy chế cụ thể hơn về hoạt động quản lý, quy định rõ chức trách, nhiệm vụ và cơ chế hoạt động đặc thù để tháo gỡ điểm nghẽn này.
Cân nhắc quy định về miễn trừ trách nhiệm
Một nội dung khác nhận được góp ý của đại biểu Trần Hoài Nam là quy định tại điểm g, khoản 1, Điều 8 của dự thảo. Theo đó, luật sư công được miễn trừ trách nhiệm trong trường hợp đã thực hiện đầy đủ quy trình, không tư lợi nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.
Đại biểu đề nghị cần cân nhắc kỹ lưỡng quy định này. Theo đó, ngoài việc tuân thủ quy trình và đạo đức, kết quả công việc còn phụ thuộc vào năng lực chuyên môn. "Nếu như vấn đề gây thiệt hại mà do năng lực yếu kém, do vấn đề tắc trách hoặc là thiếu ý thức thì trong trường hợp này không thể nói rằng không phải chịu trách nhiệm".
Quan điểm của đại biểu là phải đảm bảo sự công bằng và nâng cao tinh thần trách nhiệm của đội ngũ luật sư công. Việc miễn trừ trách nhiệm cần được xem xét trong mối quan hệ tổng hòa với năng lực chuyên môn và ý thức trách nhiệm nghề nghiệp, tránh việc lợi dụng quy định này để bao che cho sự thiếu năng lực hoặc tắc trách trong xử lý các vụ việc pháp lý phức tạp của Nhà nước.
Kỳ vọng vào sự đột phá trong tư vấn pháp lý công
Bên cạnh những góp ý mang tính phản biện, đại biểu Trần Hoài Nam cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với các nội dung về phạm vi công việc của luật sư công, bao gồm từ tư vấn, đại diện tố tụng đến tham gia giải quyết các tranh chấp quốc tế và xây dựng dự án kinh tế - xã hội. Việc quy định luật sư công được hưởng các chế độ, chính sách tương tự như cán bộ làm công tác pháp chế, cũng như được Nhà nước chi trả phí gia nhập tổ chức xã hội - nghề nghiệp là những chính sách thỏa đáng để thu hút nhân tài.
Đại biểu Trần Hoài Nam kỳ vọng các ý kiến góp ý sẽ được tổng hợp đầy đủ và các cơ quan soạn thảo tiếp thu nghiêm túc. Việc hoàn thiện dự thảo Nghị quyết không chỉ có ý nghĩa về mặt pháp lý mà còn là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ tối ưu lợi ích quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Chế định luật sư công khi được thông qua sẽ tạo nên một bước đột phá trong việc nâng cao chất lượng quản trị nhà nước bằng pháp luật, đảm bảo mọi hoạt động của cơ quan nhà nước và doanh nghiệp công đều dựa trên nền tảng pháp lý vững chắc./.
