Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý: "Phao cứu sinh" cho đồng bào vùng cao
Phát biểu về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, đại biểu Bế Thanh Tịnh, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng nhấn mạnh vào những nút thắt cần tháo gỡ để công tác trợ giúp pháp lý thực sự hiệu quả tại các địa bàn khó khăn.
Một trong những điểm mới nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ là việc phân cấp thẩm quyền thành lập và quản lý chi nhánh trung tâm trợ giúp pháp lý. Đại biểu Bế Thanh Tịnh đánh giá cao việc dự thảo lần này đã mạnh dạn bãi bỏ các quy định "cứng" về điều kiện địa bàn lập chi nhánh. Thay vào đó, quyền quyết định được giao cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh căn cứ vào điều kiện thực tế. Theo đại biểu, đây là hướng đi hết sức hợp lý đối với các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa. Việc áp dụng các tiêu chuẩn rập khuôn như trước đây đã gây ra không ít rào cản trong tổ chức địa điểm trợ giúp pháp lý cho người dân. Chủ trương "địa phương quyết định, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm" được xem là giải pháp thực tế và đúng đắn nhất hiện nay.
Đại biểu Bế Thanh Tịnh, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng phát biểu
Đối với một tỉnh miền núi như Cao Bằng, nơi có đến 96% dân số là người dân tộc thiểu số, nhu cầu được trợ giúp pháp lý là cực kỳ lớn, tuy nhiên, nguồn lực kinh phí luôn là bài toán khó. Đại biểu Bế Thanh Tịnh cho rằng việc sửa đổi một số quy định để ưu tiên hỗ trợ kinh phí cho các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách là một bước đi rất thực tế.
Để luật hóa sự ưu tiên này, đại biểu đề nghị cần quy định rõ cơ chế thông qua việc phân bổ định mức kinh phí cụ thể cho từng vụ việc trợ giúp pháp lý tại địa bàn khó khăn. Điều này không chỉ nhằm đảm bảo hoạt động của bộ máy mà còn tạo điều kiện để các luật sư có đủ "lực" để tác nghiệp dài ngày tại những bản làng xa xôi, hẻo lánh.
Chuyển đổi số phải song hành cùng thực tiễn "vùng lõm"
Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số và khai thác cổng pháp luật quốc gia, Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng đã đưa ra một góc nhìn đầy thực tế từ hiện trạng cơ sở hạ tầng.
Đại biểu Bế Thanh Tịnh cung cấp những con số đáng suy ngẫm: Cao Bằng hiện vẫn còn 29 xóm chưa có điện, 69 xóm chưa có sóng điện thoại và khoảng 3.600 hộ gia đình chưa thể tiếp cận được sóng. Do đó, "lộ trình song hành" là yêu cầu cấp thiết. Một mặt phải số hóa quy trình thụ lý để nâng cao tính minh bạch, mặt khác tuyệt đối không được bỏ quên các hình thức trợ giúp trực tiếp và lưu động tại cơ sở. Đồng thời, cần luật hóa việc kết nối dữ liệu giữa các cơ quan Tư pháp và tố tụng để rút ngắn thời gian xác minh, giải quyết vụ việc cho dân.
Về đối tượng được trợ giúp pháp lý, đại biểu đề xuất bổ sung hai nhóm đặc thù:
- Nhóm 1: Người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: Đại biểu cho rằng nhóm này chưa phát triển đầy đủ về tâm lý và nhận thức pháp luật, thường gặp hạn chế khi tự bảo vệ mình trong tố tụng. Việc bổ sung sẽ đảm bảo tính thống nhất với Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và thể hiện tinh thần bảo vệ trẻ em của Nhà nước.
- Nhóm 2: Người không biết chữ: Đây là nhóm đối tượng tập trung nhiều ở vùng biên giới, vùng dân tộc thiểu số. Do không biết chữ, họ gần như "mù" thông tin pháp luật và không có khả năng tự thực hiện quyền, nghĩa vụ trong các vụ án. Việc đưa nhóm này vào diện TGPL sẽ đảm bảo nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật một cách thiết thực nhất.
Các đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng tại buổi họp tổ
Dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi): Hướng tới sự tinh gọn và minh bạch bền vững
Tại phiên thảo luận, đại biểu Dương Mạc Kiên, Phó Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng đã đóng góp những ý kiến sâu sắc về mặt kỹ thuật lập pháp cho dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).
Đại biểu Dương Mạc Kiên bày tỏ sự thống nhất với việc sửa đổi luật nhằm thể chế hóa quyền hiến định của công dân, tăng cường trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh một nguyên tắc lớn: Luật cần quy định khái quát, mang tính nguyên tắc để ổn định lâu dài; còn những vấn đề kỹ thuật, dễ biến động nên giao cho Chính phủ quy định chi tiết.
Dẫn chứng từ Điều 10 và Điều 11, đại biểu cho rằng dự thảo đang quy định quá chi tiết về đầu mối, hạ tầng, kết nối. Theo đại biểu, luật chỉ nên xác định "ai" là người có trách nhiệm cung cấp thông tin, còn "làm như thế nào" (cơ chế phối hợp, yêu cầu kỹ thuật) nên giao cho các văn bản dưới luật để đảm bảo tính linh hoạt khi bộ máy nhà nước có sự sắp xếp, kiện toàn.
Đại biểu Dương Mạc Kiên, Phó Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng phát biểu
Góp ý cho Điều 17, đại biểu nhận định việc liệt kê dài dằng dặc theo từng ngành, lĩnh vực như hiện nay làm luật trở nên cồng kềnh và dễ bị lạc hậu khi pháp luật chuyên ngành thay đổi. Thay vào đó, đại biểu đề xuất chuyển sang quy định theo nhóm thông tin, bao gồm:
- Nhóm về tổ chức bộ máy.
- Nhóm về quy hoạch, kế hoạch và ngân sách, tài chính, tài sản công.
- Nhóm về đầu tư, đấu thầu, đất đai, môi trường và dịch vụ công.
- Nhóm về thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm. Các tiêu chuẩn dữ liệu và thời điểm cụ thể sẽ do Chính phủ quy định hoặc thực hiện theo luật chuyên ngành.
Một điểm quan trọng được đại biểu Dương Mạc Kiên nhấn mạnh là việc rà soát các điều khoản hạn chế quyền tiếp cận thông tin (Điều 15, 16, 27). Đại biểu cảnh báo về việc sử dụng các thuật ngữ quá rộng, mang tính cảm tính như "ảnh hưởng xấu", "gây nguy hại" hay "vượt quá khả năng đáp ứng". Đại biểu đề nghị phải lượng hóa hoặc có tiêu chí rõ ràng cho các cụm từ này để tránh tình trạng các cơ quan nhà nước tùy nghi áp dụng, gây khó cho dân. Tinh thần của Hiến pháp là việc hạn chế quyền phải do luật quy định, do đó các giới hạn này phải được thiết kế cực kỳ thận trọng và rõ ràng.
Về các điều khoản trình tự (Điều 24, 25, 26), quan điểm của đại biểu là luật nên giữ lại "phần hồn" gồm: hình thức yêu cầu, quyền của người yêu cầu, thời hạn giải quyết và nguyên tắc thu phí. Còn lại, các chi tiết về biểu mẫu, sổ theo dõi hay phương thức xác thực điện tử nên được lược bỏ khỏi luật chính để giao cho các bộ ngành hướng dẫn. Cách làm này sẽ giúp luật vừa bảo đảm quyền lợi của người dân, vừa linh hoạt ứng biến khi công nghệ quản trị thay đổi.
Các đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng thống nhất kiến nghị cơ quan soạn thảo cần mạnh dạn lược bỏ những nội dung mang tính nghiệp vụ, kỹ thuật ra khỏi luật. Mục tiêu hướng tới là những đạo luật gọn hơn, rõ hơn, ổn định hơn và đặc biệt là khả thi hơn trong tổ chức thi hành, thực sự trở thành công cụ đắc lực bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân.
